فیلم Manon of the Spring 1986

نیمهٔ دوم «ژان دِ فلورِت» کلید طلایی‌ای است که به‌طرزی زیبا کارِ بزرگی از سینمای فرانسه را به پایان می‌رساند. این فیلم دنبالهٔ «ژان دِ فلورِت» است و بلافاصله پس از آن با همان بازیگران، همان کارگردان، همان تیم فنی و همان لوکیشن‌ها ساخته شده است. در واقع این دو فیلم مانند دو روی یک سکه‌اند و برای درک کاملِ اثر دیدن قسمت اول ضروری است....

نیمهٔ دوم «ژان دِ فلورِت» کلید طلایی‌ای است که به‌طرزی زیبا کارِ بزرگی از سینمای فرانسه را به پایان می‌رساند. این فیلم دنبالهٔ «ژان دِ فلورِت» است و بلافاصله پس از آن با همان بازیگران، همان کارگردان، همان تیم فنی و همان لوکیشن‌ها ساخته شده است. در واقع این دو فیلم مانند دو روی یک سکه‌اند و برای درک کاملِ اثر دیدن قسمت اول ضروری است. داستان از جایی ادامه می‌یابد که فیلم اول تمام می‌شود: مرگِ ژان و فروشِ زمین به خانوادهٔ سوبه‌یران. در حالی که بیوه به کارِ خوانندگیِ لیریکش بازمی‌گردد، دختر نوجوانش مانون در پیشِ خود می‌ماند، چوپان بز می‌شود و به زنی بدل می‌گردد که چند سال بعد، زیبایی‌اش اوگلین سوبه‌یران را دیوانه می‌کند. تصادفاً او راهی برای انتقام از او، از عموی مکارش پاپه و از آن روستا که پدرش را تحقیر کرده و در مرگش سهیم بوده‌اند، می‌یابد. بسیاری معتقدند این دنباله حتی بهتر از نسخهٔ اصلی است. من این دیدگاه را محترم می‌دانم اما موافق نیستم؛ از نظر من این فیلم تا حدی از قسمت اول جدایی‌ناپذیر است که اساساً یک فیلم بلندِ واحد است که در دو بخش منتشر شده. بنابراین آن‌ها برایم کاملاً معادل‌اند. فیلمنامه عالی است، اما یک نکتهٔ منفی دارد: علت اینکه مادرِ مانون دخترِ کوچکش را (که در فیلم اول نوجوان بود) چگونه رها کرده، به‌خوبی توضیح داده نمی‌شود و این نقطه‌ای است که در هوا باقی می‌ماند. بازیگران هسته‌ای همان‌هایند به جز تغییرات کوچکی که به‌خاطر ورود و خروج شخصیت‌ها رخ داده است. تمرکز اصلی بر اممنوئل برِه است؛ در اوج جوانی‌اش، کاری تعیین‌کننده انجام می‌دهد و شخصیتِ مانون را از قربانی به مقاومی تبدیل می‌کند. دنیل اوتُی در نقشِ ژان باورپذیر، اصیل و پرقدرت است و شاید این یکی از بزرگ‌ترین نقش‌آفرینی‌های دوران کاری‌اش باشد. ایو مونتان در نقشِ پاپه درخشان است و دیدنِ نحوهٔ نمایش گذرِ سال‌ها و غم‌ها در چهرهٔ شخصیتش که رفته‌رفته شکننده و ظاهراً بیمار می‌شود، بسیار جالب است. کلود بِری کارگردانی‌ای محکم و هوشمندانه ارائه می‌دهد. تصویربرداری فیلم پرووانس را به‌گونه‌ای بدل می‌کند که گویی خودش یک شخصیتِ ایدئال و زیباست؛ مناظر خشن با صخره‌ها و تپه‌های تند، سختی زندگی روستایی و دشواری کشاورزان برای معاش از آن زمین را برجسته می‌کند. برخلاف فیلمِ نخست که ناپایداری آب‌و‌هوا یکی از محورهای اصلی بود، این قسمت بر عشق (درگیر شدن یک مثلث عشقی و عاشقانه‌های گذشته با پیامدهای فراوان) و انتقامِ چوپان جوان تمرکز دارد. در فیلم، صحنه‌ای از برِه با برهنگیِ صریح نشان داده می‌شود که شاید برخی والدین بخواهند چشم کودکان‌شان را از آن بپوشانند (و شاید بعضی همسراها چشمِ همسران‌شان را بپوشانند). موسیقی متن هم بسیار فضاساز و حال‌وهوایی است. در ادامهٔ داستانِ «ژان دِ فلورِت» سال‌ها می‌گذرد و اوگلین و عمویش پاپه را می‌بینیم که کسب‌وکار گل‌ثمرِ آبیاری‌شدهٔ خود را رونق داده‌اند؛ آبیاری‌ای که به آن‌ها کمک کرده تا ثروت خانواده را به‌مقدار زیادی افزایش دهند. پاپه همچنان نگران نسلِ آیندهٔ خاندان است و اوگلین را به ازدواج تشویق می‌کند. اوگلین تا پیش از آشنایی با مانون از رفت‌و‌آمدهای گاه‌به‌گاه به خانهٔ فساد محلی راضی بود، اما با دیدنِ مانون که دخترِ صاحب‌خانهٔ پیشین و پس از مرگ پدرش چوپانِ بز شده، شیفته می‌شود. آشناییِ اتفاقیِ او با معلم جدید، برنار، نوید اندکی خوشی را می‌دهد اما حسادتِ اوگلین بی‌ثمر می‌مانَد. کم‌کم شایعاتِ روستا دربارهٔ سرنوشت پدرِ مانون به گوشش می‌رسد و به‌واسطهٔ تیری از سوی یک بزگم ــ که ماجرا را رقم می‌زند ــ مانون فرصتِ انتقام از خاندان سوبه‌یران و همدستان‌شان را می‌یابد. من این قسمت را به‌اندازهٔ بخش اول دوست نداشتم. اگرچه به‌خوبی به مسألهٔ تلافی می‌پردازد و تا حدی طبیعت خرافیِ دینداری را نشان می‌دهد، توسعهٔ شخصیتِ مانون به میزانی که من انتظار داشتم انجام نشده و نوعی شتابزدگیِ معمولِ «پردهٔ دومِ نمایش» در آن دیده می‌شود. علاوه بر این، از طریق شخصیتِ سال‌خوردهٔ دل‌فین تراژدیِ دیگری وارد داستان می‌شود که عجیب است چرا مدت‌ها در روستایی که همه تقریباً از همه خبر دارند، مخفی مانده است. اوتُی باز هم مؤثر است و مونتان نیز وقتی اوضاع برمی‌گردد و با فاجعه‌ای که زندگی‌اش را دگرگون می‌کند مواجه می‌شود، از خود ضربهٔ کمتری از اعتماد‌به‌نفسِ پیشین نشان می‌دهد. برِه معصومیتی ساده‌لوحانه به مانون می‌بخشد، اما نه اینکه رام باشد؛ و در پایان احساس کردم همه‌چیز به‌طور مناسبی به نتیجه می‌رسد. تصاویر زیباست و موسیقی ژان-کلود پتی فضای کلی را به‌خوبی کامل می‌کند. هر دو فیلم با هم نگاهی تأثیرگذار و بی‌کم‌وکاست به طبیعت انسانی عرضه می‌کنند و قطعاً ارزش دیدن دارند. در نهایت، این سؤالِ نویسنده که «با سهره‌ها چه می‌کنند؟» نوعی نکتهٔ طعنه‌آمیز و کنجکاوانه باقی می‌گذارد.