فیلم Full Metal Jacket 1987

نیمه دوم بهتر از نیمه اول است. فیلمی دوپاره. نیمهٔ اول روی آموزش نیروهای تازه‌کار تمرکز دارد و شامل شوخی‌ها و آزارهایی است که بارها دیده‌ایم — یادآور Stripes و Police Academy. آزار و اذیت مرد چاق — سناریویی که در آن آثار هم دیده می‌شود — تا حد ممکن به نمایش درآمده: مرد چاقی که بالای یک سازهٔ تمرینی یخ می‌زند محور داستان است و شخصیت...

نیمه دوم بهتر از نیمه اول است. فیلمی دوپاره. نیمهٔ اول روی آموزش نیروهای تازه‌کار تمرکز دارد و شامل شوخی‌ها و آزارهایی است که بارها دیده‌ایم — یادآور Stripes و Police Academy. آزار و اذیت مرد چاق — سناریویی که در آن آثار هم دیده می‌شود — تا حد ممکن به نمایش درآمده: مرد چاقی که بالای یک سازهٔ تمرینی یخ می‌زند محور داستان است و شخصیت متیو مودین نقش مکملی ایفا می‌کند. نیمهٔ دوم دست‌کم وقتی هویت تک‌تیرانداز فاش می‌شود، چیزی غیرمنتظره به ما می‌دهد. منتشرشده در ۱۹۸۶، Full Metal Jacket فیلم استنلی کوبریک دربارهٔ جنگ ویتنام است که از رمانی به‌نوشتهٔ سرباز منزوی و تلخ‌مزاج ویتنامی، گوستاو هاسفورد، اقتباس شده و سپس توسط خبرنگار برجستهٔ ویتنام مایکل هر گسترش یافته است. فیلم به‌روشنی به دو بخش بسیار متفاوت تقسیم می‌شود، اگرچه هر دو از نگاه جونیور نیروی دریایی ایالات متحده J. T. «جوکر» دیویس (متیو مودین) روایت می‌شوند. در بخش اول، دیویس از طریق آموزش پایهٔ تفنگداران دریایی همراه با گروهی نامتجانس از شاگردان تحت فرماندهی وحشیانهٔ گروهبان آموزشی هارتمن (R. Lee Ermey) عبور می‌کند. جوکر شاهد است که هارتمن به‌طرز بی‌رحمانه‌ای یک سرباز چاق و کندذهن با لقب گومر پایل (وینسنت دِاُنافریو) را آزار می‌دهد تا اینکه پایل منفجر شده و انتقامی مرگبار می‌گیرد. در بخش دوم که در ویتنام می‌گذرد و جوکر به‌عنوان خبرنگار نظامی در آنجا خدمت می‌کند، شخصیت اصلی و همرزمانش در جریان حملهٔ تت در خط مقدم قرار می‌گیرند و جوکر از نزدیک وحشیگری جنگ را تجربه می‌کند. کمتر فیلمی از دو بخش به این اندازه متفاوت تشکیل شده که در تُن و مکان فرق دارند و جز شخصیت اصلی (و یک شخصیت فرعی از صحنه‌های اردوگاه آموزشی) تداخلی ندارند. Full Metal Jacket اغلب بینندگان را ناامید کرده چون نیمهٔ اول چنان پرانرژی و تأثیرگذار است که ادامه‌دادن آن کار سختی است. همهٔ این اثر مدیون R. Lee Ermey است؛ کسی که واقعاً در ویتنام مربی نظامی بوده و در آغاز به‌عنوان مشاور فنی حضور داشت تا اینکه کوبریک تصمیم گرفت او را در نقش قرار دهد و به او اجازهٔ بداهه‌پردازی بدهد. اجرای Ermey با شدت داغ، واقع‌گرایی و توهین‌ها و ناسزایای به‌خوبی لفظی‌شده‌ای ارائه می‌شود که هیچ فیلمنامه‌نویسی نمی‌توانست چنین چیزی بسازد. در جوانی، من نیز احساس می‌کردم وقتی فیلم از طنازی‌ها و رفاقت‌های خنده‌دار اردوگاه آموزشی فاصله می‌گیرد، چیزی کم‌ارزش می‌شود. اما با گذشت زمان، قدردانی‌ام از کل فیلم افزایش یافت. ساختار دو‌بخشی اکنون به‌نظرم نوعی ساختار یین-یانگ قوی است: بخش اول تصویر نظم است و بخش دوم آشوب. افزون بر این، نیمهٔ دوم بیان تکان‌دهنده‌ای است از اینکه جنگ اغلب بی‌معنی است. جوکر و گروهش، در حالی که برای دشمنی گمارده شده‌اند که حتی نمی‌توانند تشخیصش دهند و از ایدئولوژی یا فرهنگش چیز زیادی نمی‌دانند، هدف تک‌تیراندازی قرار می‌گیرند. چندین نفر پیش از آنکه تک‌تیرانداز پیدا و از کار انداخته شود، کشته می‌شوند و تمام آن مرگ‌ها بی‌معنی است: هیچ کمکی به پیروزی هیچ‌یک از طرف‌ها نمی‌کند. خشونت خندق‌های جنگ جهانی اول، جایی که ده‌ها نفر ممکن بود فقط برای تصاحب یک وجب زمین کشته شوند، نشان داده می‌شود که در باتلاق آمریکایی در جنوب‌شرقی آسیا نیز ادامه داشته است. با این حال فیلم معایبی هم دارد. یکی تصویری است که از چشم‌انداز ویتنام نشان داده شده و واقعی نیست. کوبریک ترسی یا بی‌میلی شدیدی به سفرهای خارجی داشت و بر فیلمبرداری کل فیلم در شرق لندن اصرار کرد. آوردن فقط چند نخل به‌عنوان جایگزینی ضعیفی برای یک مکان واقعی در جنوب‌شرقی آسیا با رطوبت و حشرات است، و در صحنه‌ای که قرار است میدان شهری پرجنب‌وجوش ویتنام را نشان دهد، واضح است که همان چند خودرو بارها به دور می‌چرخند. عجیب است که کارگردانی که معمولاً تا این حد کمال‌گرا بود، می‌توانست در انتخاب لوکیشن تا این اندازه بی‌دقت باشد (این موضوع در فیلم بعدی و آخرش، Eyes Wide Shut، با صحنه‌پردازی ناآگاهانهٔ نیویورک بدتر هم شد). برخی ناسازگاری‌های زمانی هم وجود دارد که این کارگردان و مشاوران فنی‌اش می‌توانستند متوجه شوند. با این وجود، حتی یک فیلم کم‌عیب از کوبریک هم سینمای کلاسیک است. تفنگداران دریایی روبات نمی‌خواهند؛ آن‌ها قاتل می‌خواهند. این سفر خصوصی «جوکر» J.T. دیویس است، از اردوگاه آموزشی خشن تا خود ویتنام. همان‌طور که بسیاری می‌دانند، Full Metal Jacket کاملاً به دو نیمهٔ متفاوت تقسیم می‌شود؛ نیمه‌هایی که به‌نظر من بهترین و بدترین وجه کارگردان بااستعداد، استنلی کوبریک، را نشان می‌دهند. در بخش اول با رژیم آموزشی‌ای روبه‌رو هستیم که بر جوانان بی‌تجربه تحمیل می‌شود—جوانانی که قرار است به تفنگداران دریایی تبدیل شوند و در سختی‌های جنگ ویتنام شرکت کنند. این مضمونی واقعی از وارونگی انسانیت است که با اجرای درخشان مربی آموزشی R. Lee Ermey به‌طرز ترسناکی به نمایش درآمده است. ما می‌فهمیم، می‌بینیم و حس می‌کنیم که این پسرها برای تبدیل شدن به ماشین‌های کشتار عاطفی آماده می‌شوند، ماشین‌هایی بدون احساس؛ کوبریک با زیرکی خشونت اردوگاه را در دل معضل اخلاقی خود جنگ تنیده است. یک سرباز خاص، خصوصی گومر (با اجرای خالص و نگران‌کنندهٔ وینسنت دِاُنافریو)، در نیمهٔ اول نقطهٔ اتکای فیلم و مرجع نویسندهٔ رمان گوستاو هاسفورد است. همین محور است که «جکت» را در روح بیننده می‌سوزاند تا او را برای آنچه قرار است آماده‌سازی خصوصی «جوکر» (متیو مودین) برای درگیری‌های ویتنام باشد آماده کند. بعد نوبت به نیمهٔ دوم می‌رسد... از اینجا کجا می‌رویم؟ ما قبلاً می‌دانیم که «جوکر» و هم‌رزمانش از نظر روانی شکنجه شده و از انسانیت اولیه‌شان خلع شده‌اند. سربازانی تربیت‌شده برای کشتن؛ سخت اما واقعی. اما کوبریک پیشاپیش خون ما را یخ کرده و ما را بارها با تنظیمات اردوگاه آموزشی آزار داده است. «جوکر» مودین (که از نظر من توان لازم برای به‌دوش کشیدن کامل فیلم را ندارد) اکنون محور فیلم است؛ شخصیتی زیرک و به‌وضوح فصیح که به دل نبردی مبهم و آشفته در حملهٔ تت پرتاب می‌شود—و بعد؟ همه‌چیز به مجموعه‌ای طولانی از تمهیدات منطقی و تأملات فلسفی در باب جنگ نادرست بدل می‌شود. کوبریک حتی با یک بخش روایت ن clumsy که توسط «جوکر» ادا می‌شود، به حالت ایمن می‌رود. Full Metal Jacket فیلم واقعاً خوبی است، اما آن اثر درخشانی نیست که می‌توانست باشد. اگر کسی بخواهد وقت بگذارد و به نیمهٔ دوم عمیق‌تر توجه کند، درمی‌یابد که این بخش وعده‌هایی را که نیمهٔ اول مطرح کرده بود، برآورده نمی‌کند. از نظر فنی بی‌نقص است، طراحی شده و فیلمبرداری داگلاس میلسوم به‌شدت مؤثر است. اما من تا آخرین روزم معتقدم Full Metal Jacket در پایان خونین و زیبا شد، به‌جای آنکه تابلویی تکان‌دهنده و هولناک باشد. امتیاز: 7 از 10. کوبریک بر کمپ آموزشی تفنگداران و نبرد شهری در ویتنام تأکید دارد. یک خبرنگار دبیرستانی (متیو مودین) به کمپ آموزشی در پاریس آیلند می‌رود و به سربازی که درگیر مشکلات است (وینسنت دِاُنافریو) کمک می‌کند، سپس به‌عنوان روایت‌گر جنگ خدمت می‌کند. در دا نانگ او شاهد آغاز حملهٔ تت است و بعد ۵۸ مایل شمال‌غرب آن به ساحل می‌رود تا نبرد هوی را تجربه کند. Full Metal Jacket (۱۹۸۷) شش ماه قبل از Platoon وارد مرحلهٔ تولید شد، اما یک سال کامل طول کشید تا فیلمبرداری‌اش تمام شود و بنابراین Platoon شش ماه زودتر روی پرده رفت و تا حدی شهرت آن را ربود. نکتهٔ جالب این است که Platoon پنج برابر ارزان‌تر ساخته شده (۶ میلیون دلار در مقابل ۳۰ میلیون دلار) و به‌طور کلی فیلم برتر است. با این همه، فیلم نکات جالبی دارد. سکانس اردوگاه آموزشی در بخش اول احتمالاً واقع‌گرایانه‌ترین بازنمایی در تاریخ سینما است (از منظر کسی که آنجا بوده است). R. Lee Ermey در نقش مربی مؤثر است، اما نسبت به «پایل» سخت‌گیرانه عمل می‌کند. تغییر فضا به ویتنام آزاردهنده است، اما دیدن یک فیلم ویتنامی که به جنگ شهری می‌پردازد به‌جای جنگ جَنگلی جالب است. پایان فیلم ماندگار است (کاری که جوکر انجام می‌دهد)، اما از صحنهٔ کشتار قایق‌رانی کاپیتان ویلارد در Apocalypse Now اقتباس شده است و به همان قوت نیست. دو صحنهٔ رکیک که شامل روسپیان ویتنامی است، به‌ویژه صحنهٔ دوم، که می‌توانست حذف شود، وجود دارد؛ اما احتمالاً قصد نمایش واقعیت غم‌انگیز زندگی سربازان خسته از جنگ در اواخر دههٔ نوجوانی یا اوایل بیست‌سالگی را داشته‌اند. مدت زمان: ۱ ساعت و ۵۶ دقیقه. فیلم در انگلستان فیلمبرداری شده و چند نما بایگانی‌شده از پاریس آیلند، کارولینای جنوبی در آن به‌کار رفته است. نمره: B