فیلم Tetsuo: The Iron Man 1989

«آلت تناسلی شر است.» — زاردوز آخرین بار کی شهر شما با یک آلت فلزی غول‌آسا از هم پاشید؟ یک کارمند رسمی با پیراهن دکمه‌دار و دوست‌دخترش در شهر رانندگی می‌کنند که مردی را زیر می‌گیرند. او را به صحرا می‌برند و رها می‌کنند؛ معلوم می‌شود آن دو هنگام رانندگی رابطه جنسی داشته‌اند و تصادف فرار انگیزه شهوانی‌شان را شدت می‌بخشد، تا آن‌جا که در...

«آلت تناسلی شر است.» — زاردوز آخرین بار کی شهر شما با یک آلت فلزی غول‌آسا از هم پاشید؟ یک کارمند رسمی با پیراهن دکمه‌دار و دوست‌دخترش در شهر رانندگی می‌کنند که مردی را زیر می‌گیرند. او را به صحرا می‌برند و رها می‌کنند؛ معلوم می‌شود آن دو هنگام رانندگی رابطه جنسی داشته‌اند و تصادف فرار انگیزه شهوانی‌شان را شدت می‌بخشد، تا آن‌جا که در محل حادثه دوباره به هم می‌رسند، در حالی که قربانیِ ظاهراً در حال مرگشان آن‌ها را تماشا می‌کند. صبح روز بعد، مرد کارمند متوجه می‌شود گونه‌اش توده‌ای فلزی و براق روییده است. کم‌کم با غریبه‌هایی که دگرگون شده‌اند برخوردهای ترسناک پیدا می‌کند و کابوس‌های شهوانی‌ای با تصویر دوست‌دخترش به‌صورت هرمادوایت شیطانی (یا دست‌کم با نوعی عضو مصنوعی بزرگ‌تر از معمول) می‌بیند. چه خبر است؟ آغاز حرفه‌ای شینیا تسوکاموتو در ۱۹۸۹ بازگویی و گسترشِ فیلم کوتاه خانگی‌اش «هیولای اندازه‌ی معمولی» است. در واقع بیش از آن‌که فیلمی معمولی باشد، نوعی فریاد نخستینی از خشم و شهوت سرکوب‌شده است. تسوکاموتو که بودجهٔ چشم‌گیری نداشت، تکنیک‌هایی را به‌کار برده که تا حدودی به اوایل سم ریمی شباهت دارد و آن‌ها را در چشم‌اندازی مدهوش‌کننده از جهنم شهری به کار گرفته است؛ جهنمی که می‌تواند همان محله‌ای باشد که به ذهنِ ارِیسرهد می‌رسد، با دوز بالایی از ترسِ جسمانی به سبک کروننبرگ. تِتسوئو از مانگا و روزگار اولیهٔ ام‌تی‌وی (ویدئوهای Talking Heads را تصور کنید) هم تأثیر گرفته به نظر می‌رسد. تِتسوئو با تصویربرداری سیاه‌وسفید ۱۶ میلی‌متری و دانه‌هایی که حس زبری و فساد غیرانسانی توکیو را منتقل می‌کنند ساخته شده و تدوینِ هذیانی‌اش تا حدی دیوانه‌وار است که بدون چند بار دیدن دشوار دنبال می‌شود. تصاویر دنیایی را نشان می‌دهند که زیر آوار اجتماع مدفون شده، زباله‌های فلزی چه‌گونه‌گی به قارچی تبدیل شده‌اند که بر تمدن فشرده و فزونی می‌گیرد؛ هیچ‌چیز طبیعی به چشم نمی‌آید جز خودِ کالبد انسان. طراحی صدا نیز با ظاهر آشفتهٔ فیلم همخوانی دارد: با هیجانی تیز و ناهمگون. نکته‌ای که اغلب دربارهٔ فیلم مطرح نمی‌شود این است که تِتسوئو در عین حال برندهٔ طنزی سیاه هم هست؛ تسوکاموتو بین طنز ابسورد و اسلپ‌استیک یک حس شوخ‌طبعی مریض‌آمیز می‌پاشد. پس واقعاً چه می‌گذرد؟ پاسخ باز است. بعضی‌ها این را دعوت ضدهم‌جنسگرایانه می‌خوانند و بعضی‌ها حمایت از همجنس‌گرایی؛ تسوکاموتو از آن انسان‌گراهای دل‌سوخته است که بعید است پیامیِ نفرت‌انگیز منتقل کند. خودش می‌گوید فیلم از رابطهٔ عشق/نفرتش با شهر، زندگی در جدایی از طبیعت، نشأت گرفته. در داستان، مرد زیر گرفته‌شده فِتیشِ فلز دارد و تمایل جنسی‌اش به خشونت است. او پیش‌تر سعی کرده بدنش را با قطعات فلزی که زیر گوشت انداخته‌ شده بود، وصل کند. وقتی می‌بیند راننده با آزار و کشتنِ تقریباً او واکنشی شهوانی نشان می‌دهد، این فِتیشیست او را هم‌دل می‌یابد و شیفته‌اش می‌شود. شروع به آزارِ روانی مرد از طریق روش‌های عجیب می‌کند (دیدگاه او، خاطرات و پیام‌هایی را از طریق تصاویر تلویزیونی می‌بینیم)؛ نوعی نامزدی دیوانه‌وار که هدفش بیرون کشیدن تشنگی جنسیِ نهفتهٔ مرد برای ویرانی است. تبدیل روانیِ راننده در بدن زیستی‌اش خود را به‌صورت جرمی انتزاعی از آهن نشان می‌دهد. فراتر از این، هر چه بخواهید در فیلم بخوانید، خوانش شماست؛ اثر ضمن اینکه بسیار اشاره‌کننده است، هرگز خود را صریح توضیح نمی‌دهد. تسوکاموتو قصه‌اش را حول دو مرد و یک زن ساختاربندی می‌کند، همان ترکیبی که در بیشتر فیلم‌های او تکرار شده و اغلب زن از راه روابطش با مردان دگرگون می‌شود. نکتهٔ جالب در تِتسوئو این است که کارمند اداری نسبت به جنسیت و احتمالاً زنان موضعی دوپهلو دارد (او از برخورد با زنی متشخص در مترو فرار می‌کند، هرچند آن زن به‌راستی ترسناک است)، در حالی که فِتیشیستِ فلزی رابطهٔ مثبت‌تری با زنانه‌گی و جنسیت زنانه دارد، و از هر دو زن—دوست‌دختر و آن زن مترو—به‌عنوان آواتارهای خود استفاده می‌کند و در نهایت در مقابلهٔ نهایی چونِ یک موجود پان‌ژنسی پانک ظاهر می‌شود. تِتسوئو فیلم محبوب من از تسوکاموتو نیست، اما هر بار که می‌بینمش بهتر می‌شود. اولین بار مرا با خشونتش خیره کرد اما از بعد محتوایی‌اش کمتر تحت‌تأثیر گذاشت؛ اکنون که چند بار دیده‌ام، برام جا افتاده و تأثیرگذارتر شده. تِتسوئو همراهِ کروننبرگِ «Crash» می‌تواند یک دوئل فوق‌العاده بسازد. --- فقط یک کابوس ژاپنیِ دیگری به زبان ژاپنی؛ سورئال، هولناک، یخ‌کننده، تهوع‌آور، سادیستیک و صنعتی—۶۷ دقیقهٔ باشکوه سیاه‌وسفید. دربارهٔ داستان چه بگویم؟ قربانی یک تصادف فرار انتقامش را از زوجی که او را زیر گرفته‌اند می‌گیرد. این سناریو برای یک فیلم معمولی هالیوودی قابل‌پیشنهاد است و بارها اجرا شده، اما «تِتسوئو: مرد آهنی» خیلی زود تمام فرمول‌های امن هالیوود را پشت سر می‌گذارد. قربانی به نوعی باعث می‌شود رانندهٔ مرد آهسته آهسته به ماشینی خشمگین تبدیل شود. با یک سیم کوچک که از گونه‌اش بیرون زده شروع می‌شود. بزودی توسط زنی با اختلال مکانیکی در ترمینال مترو تعقیب می‌شود. از او می‌گریزد اما هنوز تلاش می‌کند با دوست‌دخترش به سر منزل مقصود برسد. در هولناک‌ترین صحنه‌های فیلم، او یک متهٔ عظیم و زشت رشد می‌دهد و آن دو دقایق طولانی‌ای را همزمان در تلاش برای کشتن و دوست‌داشتن هم می‌گذرانند. در میانهٔ فیلم می‌فهمیم قربانی چه می‌خواهد بکند و اوج داستان شامل اتصال دو مرد به روش‌هایی فراتر از یک معناست. سورئالیسم سخت توصیف می‌شود—سریع، داستانِ «یک سگ آندالوسی» را بگو—اما این فیلم یکی از خشونت‌آمیزترین فیلم‌هایی است که دیده‌ام. از آن می‌توان خوانش‌های متعددی داشت: از تسلط ماشین‌ها بر جهان ما تا روابط عاشقانهٔ بی‌هویت؛ اما در نهایت کارگردان و نویسندهٔ تسوکاموتو بیننده را با تصاویر خیره‌کنندهٔ چشمان‌پاره‌کن مبهوت می‌کند. جلوه‌های ویژهٔ استاپ‌موشن خوب عمل می‌کنند و به‌نظر می‌رسد همهٔ بازیگران در بسیاری از سکانس‌ها واقعاً در درد هستند. گریم و لباس‌های مکانیکی در سطح بالایی‌اند و موسیقی کاملاً کشنده است—نه لزوماً صنعتی سنگین، اما هم قطعه‌ای معمولی راک هم نیست. خون در فیلم کم نیست—سیلاب است. این یک باران خون است. فیلم دیالوگ‌های کمی دارد و افکت‌های صوتی عمدتاً مخلوطی از فلز بر فلز کشیده شدن‌اند که آدم را دیوانه می‌کند. صحنهٔ حالا مشهورِ صبحانه خوردنِ مردِ بی‌نام به دوست‌دخترش را از دست ندهید. «تِتسوئو: مرد آهنی» رؤیای خالص طرفداران جدی علمی‌تخیلی/ترسناک است؛ بعد از دیدنش هرگز به ماشین یا مایکروویو لعنت نخواهم فرستاد.