فیلم Battleship Potemkin 1925

نمی‌خواهم دنبال تعابیر سینمایی اغراق‌آمیز بگردم. این فیلم صرفاً اثری فوق‌العاده است که به‌خوبی قساوت، بی‌تفاوتی و روح رفاقتی را در دریا به تصویر می‌کشد. خدمهٔ این کشتی جنگی قدرتمند کمتر از زندانیان یک گولاگ با آنها رفتار نمی‌شود. وقتی پزشک کشتی اصرار می‌کند که سهمیهٔ روزانهٔ گوشت‌شان (که به طنز گفته می‌شد حتی ممکن است خودش به دریا بپرد) سالم است، عده‌ای تصمیم می‌گیرند...

نمی‌خواهم دنبال تعابیر سینمایی اغراق‌آمیز بگردم. این فیلم صرفاً اثری فوق‌العاده است که به‌خوبی قساوت، بی‌تفاوتی و روح رفاقتی را در دریا به تصویر می‌کشد. خدمهٔ این کشتی جنگی قدرتمند کمتر از زندانیان یک گولاگ با آنها رفتار نمی‌شود. وقتی پزشک کشتی اصرار می‌کند که سهمیهٔ روزانهٔ گوشت‌شان (که به طنز گفته می‌شد حتی ممکن است خودش به دریا بپرد) سالم است، عده‌ای تصمیم می‌گیرند اعتراض کنند. افسرشان آنها را تحقیر می‌کند و وقتی از عقب‌نشینی امتناع می‌کنند، آنها را روی عرشه محاصره کرده و دستور تیراندازی می‌دهد. این حادثه جرقهٔ شورش خدمه می‌شود؛ آنها کشتی را به تصرف درمی‌آورند و به اودِسا می‌روند و در آنجا توپ‌ها را به سمت ستاد ارتش در شهر می‌گردانند و آتش بحران شعله‌ور می‌شود. آیا دیگران به آنها می‌پیوندند یا وضعیت به حالت سابق بازمی‌گردد و کشتی‌شان نابود می‌شود؟ مورخان پاسخ بیشتر پرسش‌های واقعی را داده‌اند، بنابراین موضوع بیش از آن که دربارهٔ اتفاقات باشد دربارهٔ نحوهٔ روایت است — اینکه آیزن‌اشتاین چگونه فیلم را با لطافت، تأثیرگذاری و کشش پیش می‌برد. آشکار است که اوگرایشی دارد و تصویرپردازی‌هایش کاملاً بی‌طرف نیست — به‌ویژه در نشان‌دادن سربازان شهر و برخوردشان با مردم غیرنظامی — اما این نکته مانع احساس کلی دربارهٔ شورش ملوانان به‌خاطر دلایل موجه، خواستار رفتار انسانی‌تر و مطالبهٔ احترامی که از افسران دریافت نمی‌کردند، نمی‌شود. خودِ تولید بی‌نقص است و فیلم‌برداری چنان شدتی دارد که گاهی واقعاً حس می‌کنید روی کشتی هستید. مطمئنم نقدهای تحلیلی‌تری هم از این فیلم وجود دارد، اما به نظرم این یک نمونهٔ درخشان از کارگردانی در اوج توانایی‌اش است که فیلمی پرهیجان می‌سازد که هم سرگرم‌کننده است و هم تا اندازه‌ای اندیشه‌برانگیز.