فیلم Jude 1996

بیش از یک قرن پیش، رمان «Jude the Obscure» از توماس هاردی با واکنش‌های شدید انتقادی مواجه شد و او دیگر رمان ننوشت. اقتباس سینمایی این اثر هم بحث‌برانگیز است اما مطمئناً دیدنی است. فیلم با بازی کریستفِر اکلسون در نقش اصلی — یک بنّا که آرزوی تحصیل و زندگی بهتر دارد — آغاز می‌شود. اجرای اکلسون در نقش جود تحسین‌برانگیز است؛ او آن چهرهٔ...

بیش از یک قرن پیش، رمان «Jude the Obscure» از توماس هاردی با واکنش‌های شدید انتقادی مواجه شد و او دیگر رمان ننوشت. اقتباس سینمایی این اثر هم بحث‌برانگیز است اما مطمئناً دیدنی است. فیلم با بازی کریستفِر اکلسون در نقش اصلی — یک بنّا که آرزوی تحصیل و زندگی بهتر دارد — آغاز می‌شود. اجرای اکلسون در نقش جود تحسین‌برانگیز است؛ او آن چهرهٔ متداول و جذاب هالیوودی نیست، گوش‌هایش کمی بزرگ و رنگ‌پریده است، اما بیان و حالت لاغرش نقش‌آفرینی‌اش را به ویژه در نیمهٔ دوم فیلم بسیار تقویت می‌کند. با این حال تماشاگر تا حدی از انگیزه‌ها و درونیات شخصیت او بی‌اطلاع می‌ماند. سوزی، دخترخالهٔ جود، را کیت وینسلت بازی می‌کند و حضور حرفه‌ای و طبیعیِ او تقریباً اکلسون را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد؛ هر ریزه‌کاری در بازی او به‌نظر بسیار طبیعی و غیرمحاسبه‌شده می‌آید. آرا بیلا، همسر جود که او را ترک می‌کند و مرتباً به زندگی‌اش بازمی‌گردد، با بازی ریچل گریفیتس اجرا شده است؛ اما این نقش یکی از نقاط ضعف بزرگ فیلم است. در دوره‌ای که گوتیک ضعیف‌تر شده و رمان‌ها به سمت واقع‌گرایی یا فانتزی می‌رفتند، آرا بیلا در این اقتباس جلوه‌ای کلیشه‌ای دارد. هنگام معرفی او صحنه‌ای سرشار از آفتاب و خوش‌بینی اوت‌وپیایی است، اما در طول فیلم او اغلب در لباس‌های سیاه دیده می‌شود که با پس‌زمینه‌های خاکستری و شادی اجباری جود و سوز تضاد دارد. این نقش نیازمند بازیگری پیچیده‌تر و دارای حضور قوی‌تر بود؛ گریفیتس در ایجاد آن عمق لازم ناکام می‌ماند و گاهی آرا بیلا را ساده‌لوح و کم‌عمق نشان می‌دهد؛ در صحنه‌های آغازین خواستگاری که باید بازیگوش و معصوم باشد، اجرای او به‌نظر سطحی می‌آید. کارگردانی مایکل وینتر‌باتم در محافل سینمای هنری بریتانیا شناخته‌شده و استادانه است؛ او از نوشته‌های تصویری برای نشان‌دادن مسیر سفرهای جود استفاده می‌کند. فیلم از کودکی جود آغاز می‌شود و این بخش کاملاً سیاه‌وسفید فیلم‌برداری شده تا حس یادآورِ رمانتیک گذشته را القا کند. فیلمنامه‌نویس، حسین امینی، و وینتر‌باتم در قرار دادن صحنه‌های جنسی زیاده‌روی کرده‌اند، طوری که پس از مدتی این عناصر تا حدی روی داستان و کاراکترها سایه می‌اندازند. از طرف دیگر، موسیقی و طراحی صحنه‌ها چشمگیر و تحسین‌برانگیزند. این فیلم را به دیگران توصیه می‌کنم، اما شاید مناسبِ منبع درسی برای دانش‌آموزانی که می‌خواهند آثار توماس هاردی را مطالعه کنند، نباشد. فیلم دارای احساسات خام فراوانی است، از جمله سرنوشت تلخ فرزندان سوز و جود، ولی خود شخصیت جود تا حدی، درست مثل نام اثر، مبهم باقی می‌ماند. با وجود نواقص، در فیلم چیزهای خوبی هم یافت می‌شود. فیلم در بریتانیای بسیار طبقاتی روایت می‌شود: جودِ بلندپرواز که بنّا است با آرا بیلا ازدواج کرده اما آرزوی ترک کارهای سنگین و ورود به دانشگاه را دارد. وقتی آرا بیلا او را ترک می‌کند، جود به شهری می‌رود که دخترخاله‌اش سوز آنجا زندگی می‌کند؛ سوز زنی پرشور است و میان آن دو رابطه‌ای شکل می‌گیرد. جود در این رابطه کاملاً صادق نیست و وقتی سوز می‌فهمد او هنوز رسماً متأهل است، واکنش او به‌شکلی است که به هر دو آسیب می‌زند. علاوه بر این، جامعهٔ آن زمان به روابط غیررسمی نگاه بدی دارد و حتی تلاش‌های آن‌ها برای آشتی هم با تهدیدهای پیوسته روبه‌روست؛ آن‌ها برای پیدا کردن مسکن و نگهداری سه فرزند کوچک سختی می‌کشند. این مشکلات در برابر فاجعه‌ای هولناک که بعداً رخ می‌دهد و رابطه را تا مرز نابودی می‌برد، ناچیز می‌نماید؛ بازگشت از چنین ضربه‌ای شاید هرگز ممکن نباشد، هرچند عشق‌شان قوی باشد. از نظر بازیگری، برخی از منتقدان اکلسون را در این نقش کم‌تأثیر می‌دانند و او را چندان قوی نیافته‌اند؛ وینسلت اما بهتر ظاهر می‌شود و بخشی از روح زنی جوان که در برابر مناسبات اجتماعی شنا می‌کند را با استقامت عمل‌گرایانه‌ای که مسائل مادرانی را که فراتر از خانه‌داری می‌خواستند فراتر بروند نشان می‌دهد. جون ویتفیلد در نقش عمه چند نقش دوستانه و دلپذیر دارد و لیام کانینگهم هم به واقعی‌تر شدن داستان کمک می‌کند. فیلم در بعضی مقاطع بیش از حد کشدار می‌شود اما از نظر بصری خوب است و به جزئیات دوره و لوکیشن‌ها توجه شده است. با این حال برای برخی تماشاگران داستانِ هاردی کمی تصنعی به‌نظر می‌رسد؛ گویی صرفاً برای برجسته‌کردن نگرش‌های محدود محلی طراحی شده است.