فیلم Mustang 2015

درگیری فرهنگ و سبک زندگی مدرن این فیلم ساخت ترکیه است با بازیگران و عوامل ترک، ولی از نظر مالی با حمایت فرانسه همراه بوده و به‌همین‌خاطر برای نمایندگی فرانسه در هشتاد و هشتمین دوره جوایز آکادمی (اسکار) نامزد شد، پس از آنکه هیئت فیلم ترکیه آن را برای نمایندگی انتخاب نکرد. قصه در مناطق روستایی می‌گذرد و روایت‌گر پنج خواهر یتیم است که توسط مادربزرگ...

درگیری فرهنگ و سبک زندگی مدرن این فیلم ساخت ترکیه است با بازیگران و عوامل ترک، ولی از نظر مالی با حمایت فرانسه همراه بوده و به‌همین‌خاطر برای نمایندگی فرانسه در هشتاد و هشتمین دوره جوایز آکادمی (اسکار) نامزد شد، پس از آنکه هیئت فیلم ترکیه آن را برای نمایندگی انتخاب نکرد. قصه در مناطق روستایی می‌گذرد و روایت‌گر پنج خواهر یتیم است که توسط مادربزرگ کلیشه‌ای و عموی سخت‌گیرشان بزرگ شده‌اند. فیلم نشان می‌دهد این دختران چگونه بدون نظارت والدین—که گاهی ضروری‌تر از سرپرستی دیگران است—رشد می‌کنند و با چالش‌هایی روبه‌رو می‌شوند که ناشی از تفاوت بین سبک زندگی مدرنِ مطلوب آن‌ها و سنت‌های قدیمی به‌جای مانده است. بسیاری این فیلم را با The Virgin Suicides مقایسه می‌کنند و من هم همین برداشت را داشتم، چون بین این دو شباهت‌هایی هست، ولی واضح است که فیلم‌ها یکی نیستند. به‌خاطر تفاوت‌های فرهنگی، خط داستانی اندکی تفاوت پیدا کرده، اما هستهٔ اصلی قصه مشابه است. فیلم را یک کارگردان زن نوشته و ساخته و روایتِ آن با جزئیات، مسائل پیرامون زنان را خوب نشان می‌دهد؛ به‌ویژه تأثیر دخالت دیگران در زندگی مردم. فیلم با مجازاتِ پنج خواهر توسط مادربزرگشان شروع می‌شود؛ ماجرا از وقتی آغاز شد که همسایه‌ای گزارش داد آن‌ها با پسرها کنار ساحل بازی کرده‌اند. از آن پس زندگی‌شان تغییر می‌کند و روزبه‌روز خوشی‌شان کمتر می‌شود، چون قوانین سختگیرانه‌ای در خانه بر آن‌ها تحمیل می‌شود. سپس، یکی‌یکی مجبور می‌شوند با خواستگاران منتخب خانواده به‌صورت سنتی ازدواج کنند. کوچک‌ترین خواهر از همه سرکش‌تر است؛ وقتی باقی خواهران مجبور می‌شوند، او طرحی برای مقابله می‌ریزد و داستان باقی‌مانده دربارهٔ سرنوشت دیگر خواهران است. «برای وصلت مهم نیست، فقط می‌خواهم از اینجا فرار کنم.» می‌گویند ترکیه تا حدی به اروپا نزدیک‌تر است تا خاورمیانه، جز اینکه یک کشور اسلامی است. این فیلم سوءاستفادهٔ خانگی به‌نام فرهنگ و دین را بر نسل جوان نشان می‌دهد. واقعیت این است که میان جوانان، فرهنگ نوینی در حال شکل‌گیری است که تلاش می‌کند از قواعد چند هزار ساله رهایی یابد. در دنیای پیشرفتهٔ علم و دیجیتال امروز، بسیاری از این مقررات تاریخ‌مصرف‌گذشته به‌نظر می‌رسند و به‌ویژه دین در مواجهه با جهان آینده با چالش‌هایی روبه‌روست. از این منظر، فیلم داستانی بیداربخش و تأمل‌برانگیز روایت می‌کند. شنیده‌ام برخی ترک‌تبارها دربارهٔ آنچه فیلم نشان می‌دهد می‌گویند واقعیت ندارد؛ آن‌ها بی‌شک در این زمینه آگاهی بیشتری دارند، اما آنچه می‌خواهم بگویم این است که هر ملت و مردمی دوره‌هایی از تنش و انقلاب فرهنگی را تجربه می‌کنند، به‌ویژه در مناطق دورافتاده که از سبک زندگی مدرن دورند و وقتی رئیس خانه فردی بسیار محافظه‌کار باشد. حتی در کشوری مانند ترکیه که نسبت به برخی کشورهای اسلامی پیشرفته‌تر است، مسئلهٔ برابری جنسیتی همچنان در میان خانواده‌های ارتدوکس به قوت خود باقی است. سرنوشت مشابهی برای دیگر ملل و ادیان هم وجود دارد که نیاز به تغییر دارد. من فیلم‌های زیادی از ترکیه دیده‌ام و این فیلم با بقیه فرق داشت؛ به‌ویژه اینکه مثبت‌ها و منفی‌های آداب و رسوم قدیمی را کندوکاو می‌کند و می‌پرسد آیا این سنت‌ها در دنیای مدرن هنوز لازم‌اند؟ خودم آدمی مذهبی نیستم و مشکلی با مؤمنان ندارم، اما نظر من ممکن است برخی را ناراحت کند: بزرگان باید به جوانان فرصت انتخاب بدهند—طبعاً زیر نظر و هدایت—به‌جای اینکه آن‌ها را مجبور کنند همه‌چیز را همان‌طور انجام دهند که خود و والدینشان دهه‌ها یا قرن‌ها پیش می‌کرده‌اند. بله، فیلم شایستگی نامزدی اسکار را داشت، هرچند برندهٔ جایزه نشد و اشکالی هم ندارد چون فیلم بهتری آن را برد. این کارگردان آیندهٔ خوبی در سینما خواهد داشت؛ شبیه به سدیا کاپولا در آینده. امیدوارم کار بعدی او پروژه‌ای بین‌المللی باشد. اگر هنوز فیلم را ندیده‌اید، تماشای آن را پیشنهاد می‌کنم؛ فیلم خوبی است که میان گذشته و آینده خطی می‌کشد و حالتی را نشان می‌دهد که در آن رنج‌های گذشته، انقلاب زمان حال و برنامه‌های آینده در هم تداخل دارند. امتیاز: 7/10 ---------- فیلمی مبهم اما فکرانگیز تماشای این فیلم کمی گیج‌کننده است، چون مشخص نیست دقیقاً مخاطبِ آن کیست. داستان زندگی خانوادگی پنج دختر یتیم را نشان می‌دهد که از اوایل نوجوانی تا آغاز زنانه‌گی را در سواحل شمال ترکیه می‌گذرانند و زیر سرپرستی خانوادهٔ نگهدارنده‌اند. بعد از یک بازی شادِ کاملاً پوشیده در دریا با چند پسر که آن‌ها هم پوشیده‌اند، یکی از همسایه‌ها از «رفتار رسوایی‌آمیز» آن‌ها شاکی می‌شود. مادربزرگ (نیهال گ. کولداش) به‌شدت عصبانی می‌شود، اما نه به اندازهٔ مرد خانه، «عمو اِرول» (آی‌بِرک پِکجان) که نامعقولانه به این نتیجه می‌رسد که به دختران آزادی زیادی داده شده و این باید متوقف شود. به‌تدریج خانهٔ آن‌ها شبیه اتاق انتظارِ بستر ازدواج می‌شود؛ دختران یکی‌یکی به ازدواج‌هایی هدایت می‌شوند که از نظر اجتماعی و اقتصادی به‌صرفه‌اند—چه خوششان بیاید چه نه. این دختران کم‌روحیه و سست نیستند و بنابراین تلاش می‌کنند راه‌هایی برای حفظ بخشی از آزادی‌هایی که نگران از دست دادنش هستند بیابند، در حالی که هر یک از خواهران دیدگاه متفاوتی نسبت به نقش و خوشبختی آیندهٔ خود اتخاذ می‌کنند. اجرای پنج دختر جذاب است و نقشِ کشمکش‌دارِ کولداش هم خوب از کار درآمده، اما نمی‌دانم قرار است چه برداشت مشخصی از فیلم داشته باشم. از یک سو این فیلم نقدی نسبتاً بی‌رحمانه بر زنانی‌ست که در بند سنت و رسم‌اند و به زندگی‌هایی که نه خواسته‌اند و نه دنبال آن بوده‌اند رانده می‌شوند. از طرف دیگر، فیلم مزایای فرهنگیِ احترام و شرافت را هم نشان می‌دهد و همهٔ دختران یک‌دلانه سراغ یک مسیر نمی‌روند. صحنه‌هایی هست که برای تقریباً همه تلخ خواهد بود، اما در کنار آن نوعی امید هم عرضه می‌شود—هرچند از نوعی دیگر. شاید از منظر کوچک‌ترین دختر، «لاله» (Günes Sensoy)، بتوان بیشترین درک را به‌دست آورد؛ او که هنوز در اوایل نوجوانی‌ست، تا حد زیادی از نقشه‌های ازدواج مصون مانده اما باهوشانه می‌بیند چگونه ورود همسرانِ بالقوه و بالفعل زندگی خواهرانش را دگرگون می‌کند و ساختار آشنای کودکی‌اش را تغییر می‌دهد. تولید فیلم پرنشاط است و فیلم‌برداری نزدیک و شخصی عمل می‌کند—روش مفیدی برای نمایش احساساتی که از دل خانواده‌ای برمی‌خیزد که عشق میان اعضایش هرگز مورد تردید نیست، اما میزان احترام و پذیرشِ نظرات یکدیگر مدام بالا و پایین می‌شود. تماشای فیلم آسان نیست و یک‌طرفه هم نیست؛ پسران هم در سرنوشت خود چندان نقشی ندارند—اما همین عدم قطعیت و پیچیدگی است که فیلم را جذاب‌تر و برانگیزانندهٔ فکر می‌کند.