فیلم The Third Man 1949

«هیچ‌کس به آدم‌ها به‌عنوان آدم فکر نمی‌کند. دولت‌ها که بعید است. پس ما چرا؟» فیلم «مرد سوم» به کارگردانی کارول رید و فیلمنامهٔ گراهام گرین داستان هالی مارتینز (جوزف کاتن)، نویسنده‌ای آمریکایی را روایت می‌کند که پس از جنگ به وینِ اشغال‌شده می‌آید تا با دوست قدیمی‌اش هری لایم (اورسن ولز) دیدار کند، اما با خبر می‌شود که لایم در تصادف رانندگی مرده است. حضور هالی...

«هیچ‌کس به آدم‌ها به‌عنوان آدم فکر نمی‌کند. دولت‌ها که بعید است. پس ما چرا؟» فیلم «مرد سوم» به کارگردانی کارول رید و فیلمنامهٔ گراهام گرین داستان هالی مارتینز (جوزف کاتن)، نویسنده‌ای آمریکایی را روایت می‌کند که پس از جنگ به وینِ اشغال‌شده می‌آید تا با دوست قدیمی‌اش هری لایم (اورسن ولز) دیدار کند، اما با خبر می‌شود که لایم در تصادف رانندگی مرده است. حضور هالی در شهر و گفت‌وگو با آشنایانِ مردِ مرده او را به این شک می‌اندازد که مرگِ هری تصادفی نبوده؛ به‌تدریج او وارد دامی از دروغ، فساد و بازار سیاه می‌شود و می‌فهمد با معمایی فراتر از یک «کی‌کشته؟» روبه‌روست: مواجهه با ماهیت شر. فیلم تلفیقی از نوآر، معمای جنایی و تراژدی عاشقانه است که فضای شهریِ وین پساجنگ را با طبیعت درهم‌شکستهٔ شخصیت‌ها هم‌پیوند می‌کند. قاب‌های اکسپرسیونیستی و نورپردازی چیاروسکورو حس تهدید و اضطراب را تشدید می‌کنند؛ فیلم‌برداری رابرت کراسکر و سبک بصریِ کم‌نظیرش از عناصر بارز اثرند. به‌جای ارکستر سنتی، موسیقیِ متمایز آنتون کاراس با زیتِر به‌طور مداوم حضور دارد و همراه با نماهایی که گاهی به آلمانی اتریشی بی‌زیرنویس نشان داده می‌شوند، تماشاگر را همان‌قدر گیج و درهم‌شکسته نگه می‌دارد که شخصیت هالی هنگام مواجهه با محلی‌ها. نمایش‌هایی مثل شهرِ سنگفرشِ مرطوب و تاریک که تعقیب‌ها در آن رخ می‌دهد، صحنهٔ نمایشگاه‌گردی که در فولکلور سینمایی ثبت شده و کانال‌های عظیم وین که با تونالیته‌ای تیره و عبوس همراه‌اند، از جمله تصاویر به‌یادماندنی فیلم‌اند. بازی‌ها همگی در سطح بالا هستند: جوزف کاتن به‌عنوان قهرمانِ ناچار و معذب، آلیدا والی به‌عنوان معشوقِ پیچیده، ترور هوارد در نقش مأمور مأیوس و اورسن ولز هرچند کم‌ظهور اما تأثیرگذار ظاهر می‌شود. بخش‌هایی از نقدها فیلم را شاهکاری بی‌زمان می‌دانند که بیش از شصت سال پس از انتشار نیز تازه و قدرتمند باقی مانده است؛ روایت، فضای بصری و ساختار داستانی همگی در خدمت ایجاد حس نگران‌کننده و درعین‌حال جذاب قرار گرفته‌اند. با این حال برخی مخاطبان از موسیقیِ مکرر زیتِر دلخورند و آن را گاهی نامتناسب یا مزاحمِ لحن کلی اثر می‌دانند. در مجموع «مرد سوم» ترکیبی کم‌نقص از معمای جنایی، نوآر روان‌شناختی و تصویرسازی هنریِ پساجنگ است که به‌حق در ردیف آثار کلاسیک سینما قرار می‌گیرد.