فیلم Mackenna’s Gold 1969

چگونه با شکست بزرگ موفق شویم؟ فیلم «طلا مک‌کنا» به کارگردانی جی. لی تامپسون و اقتباس کارل فورمن از رمانی به همین نام نوشتهٔ هنری ویلسون آلن (معروف به Heck Allen، Henry Allen و Will Henry) ساخته شده است؛ داستانی که به‌طور آزاد بر پایهٔ افسانهٔ «حفرهٔ طلای گمشدهٔ آدامز» است. در این فیلم گرگوری پک، عمر شریف، کارمیلا اسپراو، جولی نیومار، تد کسیدی و تِلی...

چگونه با شکست بزرگ موفق شویم؟ فیلم «طلا مک‌کنا» به کارگردانی جی. لی تامپسون و اقتباس کارل فورمن از رمانی به همین نام نوشتهٔ هنری ویلسون آلن (معروف به Heck Allen، Henry Allen و Will Henry) ساخته شده است؛ داستانی که به‌طور آزاد بر پایهٔ افسانهٔ «حفرهٔ طلای گمشدهٔ آدامز» است. در این فیلم گرگوری پک، عمر شریف، کارمیلا اسپراو، جولی نیومار، تد کسیدی و تِلی ساوالاس بازی دارند. فیلم توسط جوزف مک‌دونالد با تکنیک Technicolor و Super Panavision فیلم‌برداری شده و موسیقی آن را کوئینسی جونز ساخته است. آغاز فیلم نویدبخش است: در تیتراژ می‌بینیم که علاوه بر بازیگران اصلی، جمعی از بازیگران برجسته در نقش‌های مکمل حضور دارند—ایلی والاچ، ادوارد جی. رابینسون، ریموند ماسی، برگس مریدیث، لی جی. کاب، کینان وین و آنتونی کوایل—و بعد نماهای هوایی زیبای درهٔ مونومنت، تصویری از کرکس در پرواز و اجرای ترانهٔ «Old Turkey Buzzard» با صدای خوزه فلیسیانو را می‌بینیم که حال‌وهوایی متفاوت و آشفته به فیلم می‌دهد؛ همین نقطه است که مشخص می‌کند «طلا مک‌کنا» چه جهت و روحی خواهد داشت. خلاصهٔ داستان تا حدی آشنا و مطمئن است: ماکلِنا (پک)، کلانتر، می‌داند که درهٔ افسانه‌ای طلا کجا قرار دارد؛ مکانی غرق در طلا که به شدت توسط آپاچی‌ها محافظت می‌شود. نقشهٔ این مکان در ذهن ماکلِنا محفوظ است، اما او به‌سرعت توسط باندی از راهزنان مکزیکی به‌سرکردگی کلرادو (عمر شریف) و همراهانش اسیر می‌شود؛ یکی از همراهان—با بازی جولی نیومار در نقش هِش-کِه—گذشته‌ای با ماکلِنا دارد. کم‌کم گروه‌های دیگری از جویندگان طلا به جمع آن‌ها می‌پیوندند و تب طلا همه را فرا می‌گیرد. نتیجه درگیری، سوءظن، تعقیب سوارکاران و تهدید آپاچی‌هاست؛ وضع به خطرناک‌ترین حالت می‌رسد. کاش فیلم این‌قدر تند و بریده‌بریده و مسطح نبود. فیلم در اصل قرار بود سه ساعت و با یک آیتم بین دو بخش باشد، اما احتمالاً بودجه بیشتر صرف تضمین حضور بازیگران شد و تهیه‌کنندگان توان اجرای یک حماسهٔ پرخرج را نداشتند؛ بنابراین فیلم به کمی بیش از دو ساعت کوتاه شد. با توجه به فهرست بازیگران، معلوم است پروژه جاه‌طلبانه‌ای بوده که هدفش حفظ پرچم وسترن و جذب تماشاگران ماجراجو بوده است. اما آنچه روی پرده می‌آید مجموعه‌ای از کلیشه‌ها و تناقضاتی است که گاهی ناخواسته باعث خنده می‌شود. جلوه‌های ویژه در سطح پایینی قرار دارند—هرچند انتظار معجزه از کار پس‌زمینه نیست، اما بازیگران هم با بی‌علاقگی واقعی‌نمایی می‌کنند و این با کار برجستهٔ مک‌دونالد در نماهای خارجی تناقض دارد. مشکل فقط جلوه‌ها نیست؛ پیش از رسیدن به ایرادات بازیگران، موسیقی کوئینسی جونز هم دچار ناهماهنگی‌هایی است که کمتر می‌توان نادیده‌اش گرفت. از نظر بازیگری، پک با لحن کم‌حرف و خاص خودش مناسب فضای روایت است، اما عمر شریف در نقشی که به او نمی‌آید بازی شده و کارمیلا اسپراو ضعیف نشان می‌دهد. جولی نیومار با حضورش فضا را متشنج می‌کند—چیزی که به نظر می‌رسد دستورالعمل او برای نقش بوده است—و بازیگران مکمل جلوه‌ای گذرا دارند و فرصت تأثیرگذاری پیدا نمی‌کنند. همهٔ این‌ها به فینالی می‌انجامد که در آن بازی‌های اغراق‌شده، مدل‌سازی‌های نه‌چندان موفق و پیش‌بینی‌پذیری غالب است. با این حال، برای تماشاگر کم‌توقع، هنوز دلیلی وجود دارد که تا پایان بنشیند: ما کنجکاویم بدانیم آیا واقعاً درهٔ طلا وجود دارد یا خیر، و گرگوری پک چنان دوست‌داشتنی است که می‌خواهیم او پیروز شود و با بدمن‌ها مقابله کند. آیا فیلم با «شکست بزرگ» موفق می‌شود؟ تا حدودی سرگرم‌کننده است، اما وقتی آن را در مقایسه با سازندگانِ آثاری مثل «تفنگ‌های ناوارون» می‌گذاریم، به‌نظر می‌رسد محصول نهایی همانی نیست که در ابتدا مدنظرشان بوده است. امتیاز: 3.5/10 --- سرگرم‌کننده اما شبیه کتاب‌های مصور — وسترن ۱۹۶۹ با بازیگرانی ممتاز «طلا مک‌کنا» (۱۹۶۹) دربارهٔ جنون «تب طلا» است و انتظار زیادی برای کشف درهٔ مخفی طلا ایجاد می‌کند: آیا چنین دره‌ای وجود دارد یا نه؟ کارشناس وسترن، برایان گارفیلد، در کتاب برجسته‌اش «فیلم‌های وسترن» دربارهٔ «طلا مک‌کنا» گفته است: «این فیلم حتی یک ویژگی قابل‌ستایش هم ندارد. لابد گران‌ترین فیلم دو ساعتهٔ درجهٔ بِ سینماییِ پرستاره است که تاکنون ساخته شده؛ یک افتضاح عظیم و بی‌نهایت فاجعه‌آمیز.» آیا واقعاً هیچ نکتهٔ مثبتی ندارد؟ دست‌کم چند مورد را می‌توان برشمرد: بازیگران درخشان—از جمله گرگوری پک، عمر شریف، تد کسیدی، جولی نیومار، تِلی ساوالاس، کارمیلا اسپراو و دیگران، گرچه اغلب در نقش‌های کوتاه؛ یکی از بهترین موسیقی‌های وسترن به‌دست کوئینسی جونز که در ردیف آثار بزرگی مثل «چگونه غرب فتح شد»، «ریو لوبو»، «دوئل در دیابلو»، «باندولرو»، «بونانزا»، «هفت دلاور» و «خوب، بد، زشت» قرار می‌گیرد؛ تم برجستهٔ «Old Turkey Buzzard» با اجرای خوزه فلیسیانو؛ و لوکیشن‌ها و فیلم‌برداری خیره‌کننده (یوتا، آریزونا، رودخانهٔ روگ در اورگن). هرچند قصه حال‌وهوایی کارتونی و شبیه کتاب‌های مصور دارد—که شاید دلیل اینکه گارفیلد آن را «فیلم ب» خوانده باشد—اما فیلم کاملاً جدی اجرا شده و تا حد زیادی توجه تماشاگر را حفظ می‌کند و انتظار برای کشف درهٔ افسانه‌ای را می‌سازد. گرگوری پک در نقش مارشال مک‌کنا و کارمیلا اسپراو قطعاً در نقش قهرمانان قرار دارند. فیلم در اواخر دههٔ ۶۰ ساخته شده، زمانی که شخصیت‌های وسترن اغلب ناسازگار یا فاقد اخلاقِ سنتی بودند (مانند «گروه وحشی»، «خوب، بد، زشت» و «ماچو کالاهان») و این فیلم نیز چنین خصیصه‌هایی دارد، اما وجود چند قهرمان باکیفیت دلپذیر است. عمر شریف در نقش کلرادو، رهبر راهزنان مکزیکی، بازی درخشانی ارائه می‌دهد؛ نقشی غیرمعمول برای او که با شور و شوق اجرا شده و انگار برایش ساخته شده است. تد کسیدی—معروف به نقش لِرچ در سریال «خانوادهٔ آدامز»—در نقش جنگجوی بومی هَچیتا بسیار مناسب است. جولی نیومار هم در نقش یک زن بومی آشفته عالی است؛ علاقه‌مندان ممکن است بخواهند بدانند که او صحنهٔ شنا به‌صورت برهنه دارد. مقدمهٔ موسیقایی کوئینسی جونز و تم «Old Turkey Buzzard» چنان تأثیرگذارند—خصوصاً در ترکیب با فیلم‌برداری باشکوه جنوب‌غرب آمریکا—که گاهی فقط چند دقیقهٔ آغازین فیلم را پخش می‌کنم. برخی این ترانه را سطحی می‌دانند، اما از نظر من، فارغ از سبک موسیقی، این ترکیب بسیار قدرتمند است و به‌خوبی به وضعیت گذرا و دیوانه‌کنندهٔ تب طلا اشاره می‌کند. گرچه «طلا مک‌کنا» واقع‌گرایانه و زمختی آثاری مثل «گروه وحشی» را ندارد، اما با وجود جنبه‌های کارتونی‌اش، اثر جدی‌ای است. شاید بتوان در مورد برخی صحنه‌های مینیاتوری جلوه‌های ویژه ایراد گرفت، اما آنچه اهمیت دارد ارزش سرگرم‌کنندهٔ فیلم است. در پایان روز، «طلا مک‌کنا» سرگرم می‌کند. مدت زمان: ۲ ساعت و ۸ دقیقه. نمره: B