انیمیشن The Prince of Egypt 1998

اگر فیلم حماسی سسیل بی. دمیل (۱۹۵۶) را دیده باشید که چارلتون هستون و یول برینر در آن به مقابله می‌پردازند، تا حدودی می‌دانید موضوع از چه قرار است. رامسس وارث فرعون ستی است اما معمولاً با ناتنی‌اش موسی در بازی‌ها و شیطنت‌ها گرفتار می‌شود. این دو مثل انگشت و ناخن‌اند، اما پادشاه می‌داند که پسرش باید پخته‌تر شود تا بتواند تاج‌وتخت را بر سر...

اگر فیلم حماسی سسیل بی. دمیل (۱۹۵۶) را دیده باشید که چارلتون هستون و یول برینر در آن به مقابله می‌پردازند، تا حدودی می‌دانید موضوع از چه قرار است. رامسس وارث فرعون ستی است اما معمولاً با ناتنی‌اش موسی در بازی‌ها و شیطنت‌ها گرفتار می‌شود. این دو مثل انگشت و ناخن‌اند، اما پادشاه می‌داند که پسرش باید پخته‌تر شود تا بتواند تاج‌وتخت را بر سر نهد، بنابراین به او حکومت قیمومیت و مسئولیت بیشتری می‌دهد. اولین کاری که موسی با این اختیار می‌کند، انتصاب خودش به‌عنوان معمار ارشد است و با ساخت یک شهر، فرصتی پیدا می‌کند تا از میان بردگان و کسانی که آجر می‌سازند بیرون رود. آنجا با خبری روبه‌رو می‌شود که او و برادرش را از جا می‌پراند. وقتی از تبار واقعی‌اش آگاه می‌شود، باید قوم تازه‌ یافته‌اش را به‌سوی نجات رهبری کند — و این برنامه‌ای نیست که فرعون جدید از آن حمایت کند. با آن تضاد میان دو برادر که زمانی عاشق یکدیگر بودند، بار مسئولیت بر دوش موسی قرار می‌گیرد تا دریای سرخ را بگذراند. بدون اینکه بخواهم وارد فلسفه زیاد شوم، اما این نکته برایم عجیب آمد که فرهنگی که هرم‌ها و شهر عظیم تبس را ساخته، چگونه قرار است نیروی کارش را به فردی چوپان‌نما بسپارد که خدایش به همان اندازه‌ای ظالم و بی‌رحم به‌نظر می‌رسد که خدایان آن جامعه. «قوم مرا رها کنید وگرنه همه نخست‌زاده‌های شما را خواهم کشت!» — آیا این منطقی و منصفانه به‌نظر می‌رسد؟ من چیزی از هوروس، ایزیس یا رع به خاطر ندارم که بچه‌های بی‌گناه را مرتباً ذبح کنند چون خواسته‌شان برآورده نشده است. آنچه به عبری‌ها پیشنهاد می‌شد، چنگ و چادر و یک راهپیمایی طولانی در دل بیابان بود تا معبد دیگری بسازند؛ برای موسی و قومش این پیشنهاد جذاب‌تر از ورز دادن کاه در گل بود، پس راهی شدند و به‌سان خروج از مصر، داستان پیش می‌رود. در مقایسه با نسخه هالیوودی قدیمی‌تر، این اثر جدال بیشتری میان رامسس و موسی نشان می‌دهد تا آن‌که یک جدایی ناگهانی رخ دهد. نمایشی از محبتی واقعی میان این دو مرد است که هر یک باید با سرنوشت متفاوتشان کنار بیایند. بعضی از دیالوگ‌ها من را به یاد «شجاع‌دل» انداخت، اما این فیلم موسیقی‌سازانی مثل هانس زیمر و استیفن شوارتز دارد — از جمله ترانه قدرتمند «When You Believe» با اجرای ماریا کری و ویتنی هیوستون. کیفیت انیمیشن تا حدودی دو بعدی است، اما صورت‌های پرجنب‌وجوش و صحنه‌های اکشن پایانی تأثیرگذارند. دین‌باوران ممکن است برخی اختصارات در روایت را ببینند، اما این ساده‌سازی لطمه‌ای به داستان پرشخصیت نزده و حتی با سبکی قابل‌توجه ارائه شده است. شاهزاده مصر (۱۹۹۸) کارگردانی: برندا چپمن، استیو هیکنر و سیمون ولز انیمیشن شاهزاده مصر، با توجه به اینکه در قرن گذشته ساخته شد، بسیار چشم‌گیر و پرزرق‌وبرق بود. دریم‌ورکز تصویری باشکوه و حماسی خلق کرد که هم شکوه مصر باستان و هم درون‌سپاری سفر موسی را به‌خوبی منتقل می‌کرد. فهرست صداپیشگان سرشناس چشمگیر است: ول کیلمر در نقش موسی، رالف فاینز در نقش رامسس، به‌علاوه میشل فایفر، ساندرا بولاک، جف گلدبلوم، دنی گلور، پاتریک استوارت و هلن میرِن که گروه بازیگران را کامل می‌کنند؛ همه وزن و انسانیت را به شخصیت‌هایی آوردند که می‌توانستند صرفاً کلیشه‌ای باقی بمانند. اما فارغ از زمینه دینی، این داستان امروز نیز مرتبط است؛ داستان مقاومت در برابر یک مستبد. دیوید گریبر و دیوید ونگرو، نویسندگان کتاب The Dawn of Everything، بر این نظرند که نخستین آزادی بنیادی انسان، حق مهاجرت یا جابه‌جایی است و ما در حفظ آن کوتاهی کرده‌ایم. آن‌ها می‌نویسند: «در طول این فصل‌ها درباره اشکال بنیادین آزادی اجتماعی صحبت کرده‌ایم که می‌توان واقعاً به‌کار بست: (۱) آزادی جابه‌جایی یا ترک محل؛ (۲) آزادی نادیده‌گرفتن یا نافرمانی از فرمان‌های دیگران؛ و (۳) آزادی شکل‌دادن به واقعیت‌های اجتماعی کاملاً جدید یا رفت‌وآمد میان آن‌ها.» داستان خروج، روایت نمادینی از آن آزادی نخست است: قومی که تحت استبداد بندگی می‌کشیدند تصمیم می‌گیرند ترک کنند، از شرایط ستمگرانه فاصله بگیرند و سیستم مالکیت بر بدن و زندگی‌شان را نپذیرند. رهبری موسی قوم عبری بیرون از مصر، تنها یک ضرب‌المثل دینی نیست؛ اقدامی سیاسی است که اعلام می‌کند هیچ مستبدی حق ندارد از ترک مردم جلوگیری کند. این آزادی هنوز در همه‌جا مورد تهدید است: مرزها، دیوارها و محدودیت‌های مهاجرتی طراحی شده‌اند تا مردم را در مکان‌هایی گرفتار کنند که می‌توان از آن‌ها سوءاستفاده و بهره‌کشی کرد. شاهزاده مصر به ما یادآوری می‌کند که گاهی رادیکال‌ترین عمل انقلابی، صرفاً امتناع از ماندن است.