فیلم Searching for Bobby Fischer 1993

دنیای پیچیده شطرنج در سایه یکی از پرحاشیه‌ترین استادان آن در دنیای ورزش — و شطرنجِ رقابتی هم تا حد زیادی شبیه ورزش است — علاقه‌ای وجود دارد به ستاره‌ها و جایگزین کردنشان وقتی رفتند. این موضوع در فوتبال کاملاً مشهود است؛ مثلاً مسی را بارها «مارادونا جدید» خوانده‌اند. این فیلم تا حدودی بر پایه همین منطق ساخته شده: بعد از اینکه یک استاد بزرگ شطرنج،...

دنیای پیچیده شطرنج در سایه یکی از پرحاشیه‌ترین استادان آن در دنیای ورزش — و شطرنجِ رقابتی هم تا حد زیادی شبیه ورزش است — علاقه‌ای وجود دارد به ستاره‌ها و جایگزین کردنشان وقتی رفتند. این موضوع در فوتبال کاملاً مشهود است؛ مثلاً مسی را بارها «مارادونا جدید» خوانده‌اند. این فیلم تا حدودی بر پایه همین منطق ساخته شده: بعد از اینکه یک استاد بزرگ شطرنج، در میانه جنگ سرد، یک تورنمنت جهانی مهم را مقابل رقیبان شکست‌ناپذیر روس برد، فیلم ما را به دنیای شطرنج جوانان می‌برد و دنبال پله‌های یک نابغه نوجوان است که ممکن است «جانشین» همان بازیکن مشهور، بابى فیشر، شود. نکته‌ای کوتاه: نابغه‌بودن لزوماً به معنی آدم خوبی‌بودن یا مورد علاقه‌بودن نیست. بابى فیشر اکنون درگذشته و نسبتاً جوان مرد، اما زندگی عمومی و حرفه‌ای‌اش را با رفتارهای غیرقابل‌پیش‌بینی، اگزانتریسیتهٔ شدید و اظهارنظرهای جنجالی شکل داد. او دیدگاه‌های جهان‌شدیدی داشت و به نظر می‌رسد دیدگاه‌هایی ضدیهودی و انکارکنندهٔ هولوکاست نیز داشته است. اظهارنظرهایش دربارهٔ ایالات متحده — کشوری که سال‌ها پیش آن را ترک کرد — آتشین و انتقادی بود؛ این موارد را می‌توان به‌راحتی در منابع بررسی کرد. نمی‌دانم امروز شطرنج چقدر محبوب است، اما اینجا در پرتغال در مدارس رایج و محبوب است، بیشتر به‌عنوان سرگرمی تا رقابت جدی. یادم می‌آید در دوران مدرسه از کلاس بیرون می‌زدم و تقریباً در هر زنگ تفریح با دوستانم شطرنج بازی می‌کردم. ما بازی را با جدیت، لذت و شور دنبال می‌کردیم. از پیچیدگی بازی آگاه بودیم، اما هرگز هدف‌مان تبدیل‌شدن به بازیکنان فوق‌حرفه‌ای نبود؛ صرفاً می‌خواستیم خوش بگذرانیم. با این حال هر کسی که شطرنج بلد است می‌داند بازی تا چه حد می‌تواند چالش‌برانگیز باشد. بازیگران فیلم بسیار قوی هستند. مکس پومرانس با اینکه بسیار جوان است، نقش اصلی دلپذیری ارائه می‌دهد که میان نابغه‌بودن و طبیعی‌بودن در تعارض است. این ویژگی او را در دسترس می‌کند و ضعف جذابی به او می‌دهد؛ بازیگر جوان توانسته این شخصیت پیچیده را به‌خوبی درک و متعادل نمایش دهد. در کنار او، بن کینگزلی و جو مانتگنا اجراهای بسیار موفقی دارند؛ برای من این فیلم یکی از بهترین‌های مانتگناست. جون آلن هم کاری رضایت‌بخش اما کم‌رمق‌تر ارائه می‌دهد و لورنس فیشبورن می‌توانست بهتر استفاده شود. استیون زایلین فیلمی پر از خرد، هوش و احساسات خوب به ما داده است. فیلمنامه خوب نوشته شده و دیالوگ‌ها قابل‌قبول‌اند. انتخاب لوکیشن‌ها، دکور و لباس‌ها در ساختن فیلمی آشنا، صمیمی و بسیار برازنده سهم دارند. فیلم به جلوه‌های ویژهٔ بزرگ نیاز ندارد و چنین جلوه‌هایی هم در آن دیده نمی‌شود، اما موسیقی متن مؤثر و بسیار کم‌حاشیه است و فیلم‌برداری نیز نسبتاً خوب انجام شده است.