سریال What/If

فیلم If.... محصول ۱۹۶۸ به کارگردانی لیندزی اندرسن و فیلمنامه‌ای از دیوید شرون، روایت سه دانش‌آموز غیرهمسو را به تصویر می‌کشد—مَلکُم مک‌ داول، ریچارد واری‌ویک و دیوید وود—که برای انتقام‌گیری نقشه می‌کشند. فیلم به‌صورت مجموعه‌ای از تابلوها و صفحات عنوان‌دار سازماندهی شده و نیمهٔ اول آن سخت‌گیری‌ها و مقررات خشن مدرسهٔ اشرافی را نشان می‌دهد: تنبیه‌های سلیقه‌ای که توسط دانش‌آموزان ارشد به رهبری روونتری مرموز...

فیلم If.... محصول ۱۹۶۸ به کارگردانی لیندزی اندرسن و فیلمنامه‌ای از دیوید شرون، روایت سه دانش‌آموز غیرهمسو را به تصویر می‌کشد—مَلکُم مک‌ داول، ریچارد واری‌ویک و دیوید وود—که برای انتقام‌گیری نقشه می‌کشند. فیلم به‌صورت مجموعه‌ای از تابلوها و صفحات عنوان‌دار سازماندهی شده و نیمهٔ اول آن سخت‌گیری‌ها و مقررات خشن مدرسهٔ اشرافی را نشان می‌دهد: تنبیه‌های سلیقه‌ای که توسط دانش‌آموزان ارشد به رهبری روونتری مرموز (رابرت سوان) و مسئولان دورقرار مدرسه اعمال می‌شود. فضای فیلم آکنده از آیین‌های عجیب، تکرارهای لاتین و اصطلاحات خاص مدارس انگلیسی است و اشاره‌های ضمنی جنسی نیز در لابه‌لای روایت دیده می‌شود. در نیمهٔ دوم لحن فیلم هر چه بیشتر سوررئال می‌شود و مرز میان واقعیت و خیال مبهم می‌گردد؛ در این بخش پسرها و دختری از شهر به سلاح دست می‌یابند و در نهایت به کشتاری دست می‌زنند. دههٔ ۱۹۶۰ با جنگ ویتنام و شورش‌های جوانان در آمریکا و فرانسه شناخته می‌شود و مدارس اشرافی بریتانیا نیز آموزش‌های نظامی اجباری داشتند. در If.... دیوارهای خوابگاه با برش‌های عکس‌های جنگ پوشیده شده است، گویی می‌خواهد نشان دهد در جهانی پر از خشونت نباید تعجب کنیم اگر جوانان هم به خشونت متوسل شوند. از این نظر فیلم تا حدودی پیش‌قراول آثاری مثل The Match Factory Girlِ آکی کوریسمäki به‌شمار می‌آید. فیلم همچنین بازتاب‌دهندهٔ آزادی‌های جنسی نو ظهور در بریتانیاست و ناکامی و دل‌زدگی آن پسران جوان را که شاهد ابرازهای جنسی آزاد در مجلات و خیابان‌ها هستند ولی خود از داشتن آن محروم‌اند، به تصویر می‌کشد. در میان فیلم‌های آن دوره که ظهور ضدفرهنگ و نگاه‌های بازتر را مستندسازی کرده‌اند، آثار اندرسن و شرون همذات‌پندارانه‌تر با این نسل برخورد می‌کنند. تنها ضعف جدی If.... این است که بازیگران اصلی برای نقش نوجوانان سن‌شان بالا بود و در زمان فیلم‌برداری در اواسط بیست سالگی بودند؛ تصور اینکه اگر بازیگران واقعی سال‌آخر دبیرستان بودند چقدر تأثیرگذارتر می‌شد دشوار نیست (اگرچه حضور صحنه‌های جنسی ممکن است این امکان را محدود کرده باشد). با این حال، If.... شایستهٔ جایگاه کلاسیک خود است. در این مدرسهٔ اشرافی مراتب و سلسله‌مراتب حاکم است و خانه‌دار (housemaster) از طریق «سه شکنجه‌گر» خود اقتدار دلخواه را اعمال می‌کند. معمولاً دانش‌آموزان جوان هدف آزار قرار می‌گیرند، اما در این مدرسه سه جوان بزرگ‌تر توجه آن‌ها را جلب می‌کنند: «میک» (Malcolm McDowell)، «جانی» (David Wood) و «والِیس» (Richard Warwick). به رهبری میک، آن‌ها میلی به پذیرش انتظارات نظام مدرسه ندارند. در این فرهنگ «زورگو باش یا مورد زور قرار بگیر»، آموزش‌های نظامی جرقهٔ نوعی مخالفت مستقیم را می‌زند و آن‌ها تصمیم می‌گیرند نقشهٔ خود را در مراسمی باشکوه و در حضور یک شاهزاده و یک ژنرال اجرا کنند. مک‌داول در نقش میک در اوج شیطنت بدخیم خود ظاهر می‌شود؛ روحیه‌ای جنگ‌طلب و لجوج که نورافکنی بر جو سمی مدرسه‌ای می‌اندازد که فردیت در آن به‌روشنی نکوهش می‌شود. این برخلاف فقط استقلال فکری است؛ اشاره‌هایی هم به مسائل جنسی وجود دارد: والیس علاقهٔ چندانی به دوست تازهٔ آن‌ها از کیوسک چای (Christine Noonan) ندارد، در حالی که او نسبت به میک علاقهٔ بیشتری نشان می‌دهد. خشونت رفتار روزمره چندان به‌صورت نمایشی نشان داده نمی‌شود، اما جزئیات اندک نیز برای تکمیل تصویر کافی‌اند؛ در پایان کاملاً مشخص است که دیوید شرون علاوه بر حمله به امتیازات آشکار، انتقاد گسترده‌تری نسبت به نگرش‌های طبقاتی جامعه—که شایستگی را فدای جایگاه و امتیاز می‌کند—نسبت به جامعه مطرح می‌سازد. بازیگران فرعی نیز نقش‌های محکمی ایفا می‌کنند و شخصیت‌پردازی‌های متعدد، نگاهِ حامیِ وضعیت موجود و حق‌به‌شهرتِ موروثی را به نمایش می‌گذارند که به برجسته شدن این روایت تأمل‌برانگیز کمک می‌کند.