فیلم The Missouri Breaks 1976

براندو نقش تیرانداز بی‌باک و دیوانه‌ای را بازی می‌کند در اواخر قرن نوزدهم در مونتانا، یک زمین‌دار ثروتمند و صاحب‌نفوذ (جان مک‌لیام) یک قاتل تیزانداز عجیب و غریب (مارلون برندو) را استخدام می‌کند تا با دسته‌ای از دزدان چارپا به رهبری جک نیکلسون که سودش را به‌شدت کاهش می‌دهند، برخورد کند. فیلم آرتور پن «The Missouri Breaks»، با بازی برندو و نیکلسون، وقتی در سال 1976 اکران...

براندو نقش تیرانداز بی‌باک و دیوانه‌ای را بازی می‌کند در اواخر قرن نوزدهم در مونتانا، یک زمین‌دار ثروتمند و صاحب‌نفوذ (جان مک‌لیام) یک قاتل تیزانداز عجیب و غریب (مارلون برندو) را استخدام می‌کند تا با دسته‌ای از دزدان چارپا به رهبری جک نیکلسون که سودش را به‌شدت کاهش می‌دهند، برخورد کند. فیلم آرتور پن «The Missouri Breaks»، با بازی برندو و نیکلسون، وقتی در سال 1976 اکران شد، با شکست روبه‌رو شد. لئونارد مالتین در راهنمای فیلم‌هایش آن را «BOMB» ارزیابی کرده است. سؤال این است: آیا واقعاً آن شکست نامدار شایسته‌ی وقت گذاشتن نیست یا نه؟ بیایید اول ببینیم آیا شخصیتی هست که بتوان برایش دل گرفت. جان مک‌لیام در نقش براکستون، زمین‌دار ثروتمند، بسیار ناپسند ظاهر شده است. خانواده‌اش کاملاً از هم پاشیده‌اند: همسرش سال‌ها پیش او را ترک کرده و فیلم به دلیلی برای این موضوع اشاره می‌کند؛ دخترش که کتلین لوید بازی می‌کند چنان روان‌آشفته و تشنه‌ی محبت است که در اولین فرصت با رئیس راهزنان که از پدرش دزدی می‌کند، هم‌بستر می‌شود. جک نیکلسون در نقش تام لاگان به‌طور زمینی قابل‌دوست‌داشتن است، اما واقعیت این است که او و گروهش اوباش دزد هستند. اینکه براکستون ناپسند است فرقی نمی‌کند؛ او قطعاً سزاوار نیست که با دزدی از او تنبیه شود، چون سال‌ها زحمت کشیده تا مزرعه‌اش را بسازد. این ما را به شخصیت برندو، لی کلیتون، یک تیرانداز ایرلندی و قاتل می‌رساند که واقعاً دیوانه است. این شخصیت دست‌کم جذاب و کنجکاوی‌برانگیز است: بی‌باک، عجیب و تهدیدآمیز. با وجود عجیب‌بودن کلیتون، من قطعاً در داستان برای او دل می‌بستم. می‌خواستم او آن اوباش مجرم را نابود کند. آن‌ها خودشان انتخاب کردند که بیرون از قانون زندگی کنند و باید عواقب کارشان را بپذیرند. زندگی در مرز غربی به‌اندازه‌ی کافی سخت بود بدون اینکه با راهزنانی روبه‌رو شوی که می‌خواهند بی‌زحمت چیزی به دست آورند. در فیلم یکی از راهزنان فرصتی برای جبران پیدا می‌کند؛ فرض کنیم از تجربیات بدش درس می‌گیرد و زندگی صادقانه‌تر و سازنده‌تری را پیش می‌گیرد. یکی از صحنه‌های درخشان وقتی است که کلیتون به مزرعهٔ لاگان، که در واقع یک ایستگاه پست است، سر می‌زند. او آشکارا نشان می‌دهد که می‌داند لاگان یکی از راهزنان است و به‌طور نه‌چندان پنهان او را به شکل بسیار تهدیدآمیزی هشدار می‌دهد. یک صحنه‌ی عجیب در حمام حبابی هست که شخص کلیتون با تفنگ تهدید می‌شود. واکنش اول او معمولاً بی‌باک و عجیب است، اما بعد ناگهان سر و بدنش را برمی‌گرداند گویا که می‌خواهد تسلیم شود. اول این برایم بی‌معنی بود. بعد متوجه شدم که باوجود بزهکارانه بودن شوخ‌طبعی‌ها، مهارت‌های فوق‌العاده و نبوغِ آشکار، کلیتون آدمی تنها و درمانده و رانده‌شده از جامعه است. فکر می‌کنم او در اصل پذیرا بوده که دیگری او را از این عذاب رها کند. «The Missouri Breaks» پر از تضادها و نکات تأمل‌برانگیز از این دست است. برای نمونه صحنه‌ای هست که یک کره‌اسب بی‌گناه در دنیایی پر از وحشتی ساختگی گیر کرده و در حال مردن است، اما در نهایت به‌خاطر رحم و شفقت یک انسان — که خود یک مجرم است — نجات پیدا می‌کند. سؤال گیج‌کننده‌ای این است که چرا کلیتون اصرار دارد کارش را تمام کند (یعنی هر عضو گروه راهزن را بکشد) حتی بعد از اینکه براکستون اعلام می‌کند دیگر به او پولی نمی‌دهد؟ کلیتون می‌گوید برای او پول مهم نیست. پس انگیزه‌اش چیست؟ لذت سادهٔ کشتن؟ یا اعتقاد به اینکه خودش نوعی عامل عدالت الهی است که عدالت را اجرا می‌کند؟ فیلم حال‌وهوایی مدرن دارد و بنابراین به‌خوبی از زمان خود فراتر رفته است؛ انگار تقریباً پانزده سال جلوتر از زمانش بوده است (در مقابل، بسیاری از وسترن‌ها مثل «The Searchers» و «The Man Who Shot Liberty Valance» خیلی تاریخ‌مند به‌نظر می‌رسند). اما باید تأکید کنم که این فیلم یک اثر اکشن محض نیست و سبک تدوین سریع فیلم‌های مدرن را ندارد. «The Missouri Breaks» از نظر سبک و ریتم شبیه فیلم مورد تحسین کلینت ایستوود «Unforgiven» (1992) است. لوکیشن‌ها فوق‌العاده‌اند؛ فیلم در منطقه بیلینگز/رد لاج در مونتانا فیلم‌برداری شده و مناظرش خیره‌کننده‌اند. مارلون برندو در طول دوران بازیگری‌اش در سه وسترن دیگر هم بازی کرده است: «Viva Zapata!» (1952)، شاهکار 1961 «One-Eyed Jacks» که نمونه‌ای پیش‌رو برای وسترن‌های اسپاگتی سرجیو لئونه بود (اما از نظر داستانی قانع‌کننده‌تر) و «The Appaloosa» (1966) که اثر کم‌درخشان‌تری است. جمع‌بندی: «The Missouri Breaks» یک وسترن خوش‌ساخت است با کارگردانی، فیلم‌برداری، بازیگران، لوکیشن‌ها، لباس‌ها و دکورهای سطح‌بالا و واقع‌گرایی قابل‌توجه و شاید مهم‌تر از همه، فیلم تماشاگر را بعد از دیدن به فکر وامی‌دارد. حضور غول‌های بازیگری مثل برندو و نیکلسون فیلم را به اوج می‌رساند. فیلم ارزش بازدید مجدد بالایی دارد؛ هر بار که آن را می‌بینم مجذوبش می‌شوم و چیزهای بیشتری از آن درمی‌یابم. این نشان‌دهنده‌ی یک فیلم بزرگ (یا دست‌کم عمیق) است. نظرات قطبیِ منتقدان هم نشان می‌دهد که این فیلم یا دوست‌داشتنی است یا منفور. پایان‌بندی هم به شکلی که باید تمام می‌شود: یکی از انسان‌ها رهایی و رستگاری را می‌یابد و دیگری یا از زندانش آزاد می‌شود یا مجازاتش را می‌بیند، هر طور که ترجیح دهید. مدت زمان فیلم: 2 ساعت و 6 دقیقه. نمره: A-