فیلم Ben-Hur 1959

با ابهت در گستره و روایت. واقعیت این است که بن‑هور هر جایزه‌ای را که به آن داده شد، شایسته بود. این فیلم از لحاظ ساختار و وسعت یک اثر عظیم است. لازم نیست دوباره دربارهٔ هزینهٔ سرسام‌آور ساخت، تعداد بازیگران فرعی یا دکورهای فراوان صحبت کنم؛ حالا مثل افسانه است که این فیلم می‌توانست استودیوی ام‌جی‌ام را ورشکست کند، اما نگرانی بی‌مورد بود چون فیلم...

با ابهت در گستره و روایت. واقعیت این است که بن‑هور هر جایزه‌ای را که به آن داده شد، شایسته بود. این فیلم از لحاظ ساختار و وسعت یک اثر عظیم است. لازم نیست دوباره دربارهٔ هزینهٔ سرسام‌آور ساخت، تعداد بازیگران فرعی یا دکورهای فراوان صحبت کنم؛ حالا مثل افسانه است که این فیلم می‌توانست استودیوی ام‌جی‌ام را ورشکست کند، اما نگرانی بی‌مورد بود چون فیلم بعدها بیش از چهل میلیون دلار فروخت. هر سنت هزینه‌شده ارزش داشت چون با اثری شکوهمند طرفیم؛ فیلمی که از همان لحظه‌ای که مقدمهٔ موسیقایی آغاز می‌شود، پوستتان از هیجان سیخ می‌شود و از همان ابتدا می‌فهمید که برای بیش از سه ساعت کارگردان ویلیام وایلر و بازیگر اصلی چارلتون هستون شما را در اختیار خواهند داشت. داستان حول یهودا بن‑هور (هستون) می‌چرخد که به‌خاطر وفاداری‌اش به قوم یهود با دوست رومی‌اش مسالا (استیفن بوید) دچار اختلاف می‌شود. او به بردگی در کشتی‌های پارویی فرستاده می‌شود و سوگند می‌خورد که انتقام بگیرد. پس از حملهٔ دزدان دریایی به کشتی‌ای که بردهٔ آن بود، فرار می‌کند و در جریان فرار، ناخدای رومی کوئینتوس آریوس را نجات می‌دهد؛ همین حادثه سرنوشت یهودا را رقم می‌زند و او را به شهروندی روم می‌رساند تا راه انتقام از دوست قدیمی‌اش را دنبال کند. ظاهر داستان ساده است، اما از بالاترین مرتبهٔ درام برخوردار است چون برخوردهای یهودا با مسیح یکی از ارکان قدرت فیلم هستند و تنها در پردهٔ پایانی دردناک و تکان‌دهنده است که می‌فهمیم هدف اصلی اثر چیست. تم‌های قوی دیگری هم در فیلم وجود دارد: محبت و وفاداری خانوادگی، دوستی‌هایی که بر پایهٔ نژاد و مذهب شکل می‌گیرند یا فرو می‌پاشند، و البته باورهای دینی و پیامدهایشان. این فیلم حماسی است، زیباست و برای هر علاقه‌مند جدی سینما ضروری است؛ صحنه‌های ساخته‌شده هنوز هم شگفت‌انگیزند. از صحنهٔ ارابه‌دوانی که حدود بیست دقیقهٔ خیره‌کننده است شگفت‌زده خواهید شد، در صحنهٔ حملهٔ دزدان دریایی نفس در سینه‌تان حبس می‌شود، و اگر احساسات‌پذیر هستید، هنگام مصلوب شدن مسیح با سکوتی سنگین روبه‌رو خواهید شد. در پایان با پخش موسیقی پایانی خودم دلم می‌خواهد دست بزنم؛ این فیلم را واقعاً تحسین می‌کنم. اگر ندیده‌اید حتماً ببینید، چون همهٔ آنچه که در سینما عالی است در اینجا حضور دارد. 10/10 چه چیزی دربارهٔ این فیلم می‌توان گفت که قبلاً گفته نشده؟ می‌توانم از هر صفت عالی‌ای که می‌شناسیم استفاده کنم و با این حال کمال این فیلم را توضیح ندهم. بن‑هور ماهیتِ اثرِ حماسی است (و نه صرفاً یک حماسهٔ تاریخی). واضح است که چرا برای نیم قرن هیچ فیلمی به چنین شمار اُسکار مشابه‌ای نرسید (و نمونه‌های بعدی، جوایز نقش‌آفرینی را شامل نمی‌شدند و دسته‌های بیشتری برای انتخاب داشتند). اولین بار این را در کودکی دیدم و برای دیدن پایان در نیمه‌شب سخت بیدار می‌ماندم. و با اینکه شاید از نظر جلوهٔ بصری به عظمت مثلاً «ده فرمان» نباشد، تبدیل به یکی از آثار محبوبم شد که بارها و بارها دیدمش. همهٔ چیز در این فیلم را دوست دارم — از صلابت زمخت بازی هستون و غرور بوید، تا پرداخت قابل‌قبول شخصیت‌های فرعی، دکورهای نفس‌گیر، موسیقی تأثیرگذار میکلُش روزا، لباس‌های باشکوه و بالطبع صحنه‌های درخشان فیلم. این کمالِ سینمایی‌ای است که گذرِ نزدیک به چهار ساعت فیلم را احساس نمی‌کنید. احتمالاً بیش از همه با صحنهٔ ارابه‌دوانی‌اش به یاد می‌ماند، اما فیلم فراتر از آن است. قصه‌ای است دربارهٔ دوستی، دین، قدرت و فرصت — و همچنین لج‌بازی و وحشی‌گری محض. این موضوعات به‌خاطر انسانی بودنشان بیشتر اثرگذارند چون تا حدی در همهٔ ما هست. فیلم از نظر تصویری واقعاً خیره‌کننده است و میکلُش روزا با اثری که شکوه امپراتوری روم را در تمام جلوه‌های تیبریانش در بر می‌گیرد در اوج قرار دارد. با این حال، داستان به‌نسبت ضعیف‌تر است. چارلتون هستون و استیفن بوید نشان می‌دهند که چگونه عشق می‌تواند به نفرت تبدیل شود، اما باقی بازی‌ها جز آنچه فیلمنامه می‌طلبد چیزِ بیشتری ارائه نمی‌دهند. جک هاوکینز تلاشش را می‌کند ولی به‌عنوان کنسول کامل موفق نیست. هوگ گریفیتس در نقش شیخ ایلدرم ستاره است و سم جافه هم افزودهٔ خوبی به این گروه بازیگران است. فیلم بیش از حد بلند است؛ پس از صحنهٔ ارابه‌دوانی تا حدی به «حکایتِ مسیح» می‌گراید که در آغاز اثر توسط نویسنده مطرح شده بود و به‌نظرم در این بخش راهش را کمی گم می‌کند. صحنه‌های نبرد دریا عالی‌اند و لباس‌ها، فیلم‌برداری و صدا به‌شایستگی جوایزشان را می‌گیرند. اثری بسیار خوب، اما نه کاملاً برجسته. این یکی را قبلاً ندیده بودم اما بالاخره برای زمان حدود سه و نیم ساعت آن نشستم و کاملاً جذب شدم؛ اگرچه پس از صحنهٔ ارابه‌دوانی احساس کردم فیلم کمی کند می‌شود. با این حال بازی‌ها همگی خوب‌اند و وسعتِ اثر، نه تنها برای زمان خود بلکه حتی امروز هم شگفت‌آور است. 4.5/5