فیلم Alexander the Great 1956

فتح‌های اسکندر از یونان تا امپراتوری ایران پس از آموزش نزد ارسطو (با بازی بری جونز)، اسکندر (ریچارد برتون) در سال ۳۳۶ پیش از میلاد و در سن بیست سالگی، پس از ترور پدرش (فردریک مارچ)، بر تخت مقدونی می‌نشیند. طی سیزده سال بعد، او به‌طرز شگفت‌انگیزی امپراتوری ایران را فتح می‌کند و تا هند پیش می‌رود، سپس به سرزمین خود بازمی‌گردد. کلیر بلوم نقش مادر...

فتح‌های اسکندر از یونان تا امپراتوری ایران پس از آموزش نزد ارسطو (با بازی بری جونز)، اسکندر (ریچارد برتون) در سال ۳۳۶ پیش از میلاد و در سن بیست سالگی، پس از ترور پدرش (فردریک مارچ)، بر تخت مقدونی می‌نشیند. طی سیزده سال بعد، او به‌طرز شگفت‌انگیزی امپراتوری ایران را فتح می‌کند و تا هند پیش می‌رود، سپس به سرزمین خود بازمی‌گردد. کلیر بلوم نقش مادر اسکندر را بازی می‌کند و پیتر کاشینگ در نقش ژنرال مِمِن ظاهر می‌شود که به ایران می‌پیوندد. ترزا دل ریو نیز نقش همسری را ایفا می‌کند که در باکتریا با اسکندر همراه می‌شود. این فیلمِ «اسکندر کبیر» (۱۹۵۶) چهل و هشت سال پیش از نسخهٔ الیور استون (۲۰۰۴) عرضه شد. برای فیلمی قدیمی و کم‌سر‌و‌صدا، بهتر از آنچه انتظار می‌رفت است، اما مثلِ نمونه‌هایی چون «بن‌هور» عالی نیست؛ دلیل اصلی‌اش این است که روایت بیشتر سنگین و خسته‌کننده است تا جذاب. فیلم پر از حالات و دیالوگ‌های شکسپیری است که ممکن است برای بعضی بینندگان خسته‌کننده باشد. با این حال فضای تیره و سنگین فیلم را دوست دارم؛ فضایی که با موسیقی (که گویی بعدها بر گروه‌های «دوم متال» تأثیر گذاشته) تقویت شده و حضوری قوی از برتون دارد. برخی می‌گویند او برای این نقش پیر است، اما در زمان فیلم‌برداری او سی‌ساله بود و خودِ اسکندر تاریخی هم یک ماه مانده به سی‌وسه‌سالگی درگذشت. انتظار داشتم فضا و رنگ‌ها غنی‌تر باشد، اما رنگ‌بندی فیلم به‌طور قابل‌توجهی ملایم و خاموش است. فیلم زمان زیادی را در یونان و مقدونیه می‌گذراند؛ تا جایی که فتح امپراتوری ایران جای‌گاه فرعی پیدا می‌کند و هند تقریباً نادیده گرفته شده است. با این حال برای علاقه‌مندان به موضوع، نقطه‌های قابل‌توجهی وجود دارد. پیشنهاد می‌شود پیش از تماشا کمی در مورد اسکندر مطالعه کنید تا شخصیت‌ها و خطوط اصلی داستان را بهتر درک کنید؛ همچنین دیدن نسخهٔ ۲۰۰۴ و مقایسهٔ دو فیلم آموزنده است. مدت فیلم ۲ ساعت و ۱۶ دقیقه است و تماماً در اسپانیا فیلم‌برداری شده است. این فیلم درواقع داستانی به‌جز تاریخ رسمی خود بنا می‌کند. هرچند تاریخ مبنای کار است، تصویر ریچارد برتون از اسکندر از افسانه‌های مرسوم فاصله می‌گیرد و گاه انگار قصد دارد افسانهٔ جدیدی کامل بسازد. فردریک مارچ در نقش پدرِ مرزِ خودبزرگ‌بین، فیلیپ، خوب است؛ رابطهٔ عشق-نفرت میان پدر و پسر به‌خوبی نمایش داده می‌شود. دانیل داریو نیز در نقش مادرِ باشکوه و مرموز، المپیاس، خوب ظاهر می‌شود؛ مادری که دائماً ذهن پسر را با داستان‌های منشاء الهی‌اش پر می‌کند. روایت، مخاطب را در یک ماجراجویی رنگارنگ از زندگی اسکندر همراه می‌کند، اما کمبود دقتِ ظریف، هنر و سبکِ سینمایی محسوس است—در حقیقت برتون در طول فیلم نسبتاً خشک بازی می‌کند. باید منصف بود که دیالوگ‌های درخوری برای بازیگر فراهم نشده و اگرچه بازیگرانِ جمع‌شده چشمگیرند، به‌ندرت آن‌قدر با هم هماهنگ می‌شوند که احساس خطر، دستاورد یا تاثیر عمیقی خلق شود؛ انتخاب‌های بازیگری مثل استنلی بیکر و کلِر بلوم در نقش بارسینه کنج‌کاوی‌برانگیزند. از طرف دیگر، بودجه کم نبوده و عناصر فنی چشمگیرند: طراحی لباس، صحنه‌پردازی و سکانس‌های نبرد خوب اجرا شده و اکشنِ فراوانی دارند. با این حال فیلم بیش از حد طولانی است و فرصت‌های توسعهٔ جنبه‌های تاریخی و جذاب‌تر شخصیت‌ها تا حد زیادی از دست رفته است؛ نشان می‌دهد که پول همه‌چیز نیست. نمره: B-