فیلم A War 2015

فیلمی که دانمارک را در هشتاد و هشتمین دوره جوایز آکادمی نمایندگی کرد، اثری از توبیاس لیندهولم است که دیدی تأمل‌برانگیز از نحوه عمل سربازان در مأموریت‌های صلح‌بانی در افغانستان ارائه می‌دهد. پس از تجربهٔ درخشان او در «دزدی دریایی» (A Hijacking)، انتظارات بالا بود؛ اما این فیلم آن‌قدرها تماشاگر را شگفت‌زده نکرد. با این حال، در شرایط فعلی هر فیلم جنگی با تولیدی قابل‌قبول...

فیلمی که دانمارک را در هشتاد و هشتمین دوره جوایز آکادمی نمایندگی کرد، اثری از توبیاس لیندهولم است که دیدی تأمل‌برانگیز از نحوه عمل سربازان در مأموریت‌های صلح‌بانی در افغانستان ارائه می‌دهد. پس از تجربهٔ درخشان او در «دزدی دریایی» (A Hijacking)، انتظارات بالا بود؛ اما این فیلم آن‌قدرها تماشاگر را شگفت‌زده نکرد. با این حال، در شرایط فعلی هر فیلم جنگی با تولیدی قابل‌قبول و داستانی منسجم می‌تواند توجه‌برانگیز باشد. ساختار فیلم ساده و در سه فاز روایت می‌شود: دو فاز اول به‌صورت موازی روایت یک همسر که در افغانستان می‌جنگد و همسرش در خانه از فرزندانشان مراقبت می‌کند را نشان می‌دهند. فاز سوم نقطه تلاقی این دو خط روایی است؛ یعنی همهٔ تحولات قبلی به این پایان‌بندی می‌انجامند. این پرداخت واقع‌گرایانه با ریتمی کند همراه است و پرش زمانی تقریباً شش‌ماهه بین دو نیمه، ریتم روایت را تا حدی می‌شکند—هرچند از نظر داستانی شاید چارهٔ دیگری نبوده است. مشکل اصلی این است که فیلم از یک دیدگاهِ واحد روایت می‌شود و تماشاگر از آن‌سوی ماجرا بی‌خبر می‌ماند؛ همین تک‌پرسپکتیو بودن، قضاوت را برای بیننده دشوار می‌کند. داستان دربارهٔ یک جنایت جنگی و سپس درامی محکمه‌ای است. نیمهٔ اول فیلم نسبتاً بی‌هدف و پر از رویدادهای کم‌اهمیت است تا رسیدن واحد نظامی به نخستین برخورد با دشمن. آنچه بعد از این رخ می‌دهد واقعاً خوب است و امید ما را برای نحوهٔ پایان‌بندی بالا می‌برد، اما باز هم بخش‌هایی از فیلم معمولی باقی می‌ماند. با این حال فیلم قصد سرگرم‌کردن تجاری را ندارد؛ هدفش طبیعی‌نمایی از واقعیت است و پیام اخلاقیِ فیلم نقطهٔ قوت آن است—پیامی که برخی تماشاگران نادیده می‌گیرند و به جای آن ایرادهایی می‌گیرند که خودِ فیلم‌ساز احتمالاً پیش‌بینی کرده بود. پیلُ آسبک در نقش فرمانده گردان، پدرسن، خوب ظاهر شده است؛ او سعی دارد استراتژی ضدطالبانی را پیش ببرد و در عین حال رابطه‌ای دوستانه تا حد ممکن با مردم محلی حفظ کند. یک خانواده با دختری زخمی به اردوگاهشان پناه می‌برد و او اصرار می‌کند که باید به خانه بازگردند و قول می‌دهد که فردا به دیدارشان بیاید. وقتی به وعده‌اش عمل می‌کند، متوجه می‌شوند خانواده به قتل رسیده‌اند و نیروهایش زیر آتش دشمن گرفتار شده‌اند و برای نجات یکی از سربازان مجروحشان — لسه (با بازی دولفی ال-جعبوری) — مجبور به درخواست کمک هوایی سنگین می‌شوند. بازگشت امن به پایگاه، توجه اداره دادستانی نظامی را جلب می‌کند و او برای تحقیقات به دانمارک پرواز می‌کند تا در دادگاهی ممکن است تا پانزده سال زندان در انتظارش باشد. خودِ پروندهٔ دادگاه در فیلم نسبتاً ضعیف است، اما آنچه فیلم خوب نشان می‌دهد قضاوت‌ها و حدس‌های افرادی است که در خانه در آرامش‌اند و دربارهٔ کسانی که هر روز جان‌شان در خطر است، قضاوت‌های کلی و آمرانه می‌کنند؛ کسانی که ناچارند برای زنده ماندن تصمیمات لحظه‌ای بگیرند. فیلم گاه به استفاده از اختصارات گرایش دارد—مثلاً «PID» دقیقاً چیست؟—اما با ترکیب شهادت‌ها و صحنه‌هایی که نگرانی خانواده را نشان می‌دهد، پرسشی فراتر از خود شخصیت‌ها مطرح می‌شود: آن‌ها برای چه می‌جنگند؟ این چه ربطی به دانمارک و سربازانش دارد؟ قابل لمس بودن دلایلی برای جنگ به‌خوبی زیر سؤال می‌رود. در نهایت باید خودمان تصمیم بگیریم: «حرارت آن لحظه» یا «راحتی دفتر کار»؟ تمام صحنه‌ها تصویربرداریِ شایسته‌ای دارند و بازیگران هم اجرای قابل‌قبولی ارائه می‌دهند. شنیده‌ام برخی از سربازانِ حاضر در فیلم، افراد نظامی واقعی بوده‌اند که در همان منطقه جنگیده‌اند؛ حضور این تجربه‌ها در کنار کارگردان کمک کرده تا درامی جنگی بی‌نقص‌تر شکل بگیرد. در مجموع فیلم را دوست داشتم اما احساس می‌کنم می‌توانست بهتر از این باشد. امتیاز: 7/10