فیلم Enemy at the Gates 2001

جنگِ موش‌ها در استالینگرادِ ویران در جنگ جهانی دوم ساخته‌شده در 2001 به کارگردانی ژان-ژاک آنو، «Enemy at the Gates» در چهار ماه پایانی سال 1942 و در جریان نبرد تعیین‌کننده استالینگراد جریان دارد. هنگامی که آلمانی‌ها به شهر حمله و آن را بمباران می‌کنند، نیروهای روسی با واگن‌قطارها به خط مقدم آورده می‌شوند. وقتی گرد و غبار فرو می‌نشیند، مبارزه‌ای شخصی‌تر و تمرکزشده بر مهارت‌های...

جنگِ موش‌ها در استالینگرادِ ویران در جنگ جهانی دوم ساخته‌شده در 2001 به کارگردانی ژان-ژاک آنو، «Enemy at the Gates» در چهار ماه پایانی سال 1942 و در جریان نبرد تعیین‌کننده استالینگراد جریان دارد. هنگامی که آلمانی‌ها به شهر حمله و آن را بمباران می‌کنند، نیروهای روسی با واگن‌قطارها به خط مقدم آورده می‌شوند. وقتی گرد و غبار فرو می‌نشیند، مبارزه‌ای شخصی‌تر و تمرکزشده بر مهارت‌های تک‌تیراندازی شکل می‌گیرد. سرباز جوان و کم‌رتبه‌ای به نام واسیلی (جود لاو) به‌خاطر مهارتش در تیراندازی خود را برجسته می‌کند و به‌عنوان قهرمانی ملی بالا برده می‌شود تا روحیه روس‌ها تقویت شود. پس از ترور چندین افسر آلمانی، میجر کنیگ (اد هریس)، تک‌تیرانداز برجسته آلمان، مأمور می‌شود واسیلی را بیابد و از پای درآورد. بیشتر فیلم‌های جنگ جهانی دوم روی جبهه غربی تمرکز دارند، در حالی که «Enemy» یکی از اندک فیلم‌های عمده‌ای است که جبهه شرقی را به تصویر می‌کشد؛ فیلم دیگرِ قابل ذکر «Cross of Iron» (1977) به کارگردانی سم پکین‌پا است. سه نکته که بعد از دیدن «Enemy at the Gates» در ذهنم ماند: 1. صحنه افتتاحیه که سربازان روسی با قایق از روی ولگا عبور می‌کنند تا به مبارزه بپیوندند بسیار تکان‌دهنده است؛ از نظر شدت و تأثیر تا حدودی به صحنه‌ی هجوم روز دی در «نجات سرباز رایان» نزدیک است، اما در عین حال تفاوت خودش را دارد. این فیلم ارزش دیدن را تنها به‌خاطر این صحنه هم دارد. 2. صحنه‌های شهر ویران با اجساد پراکنده و مبارزه‌ای که مانند موش‌هایی در آوارها جریان دارد تأثیری ماندگار بر جا می‌گذارند. 3. شاید عجیب به‌نظر برسد، اما صحنهٔ عاشقانهٔ نسبتاً مخفی‌ای که وقتی سربازان در آوارها در تلاش برای خوابیدن‌اند رخ می‌دهد همیشه در ذهنم مانده است؛ شاید چون بسیار واقعی به نظر می‌رسید: مردان و زنان حتی در بدترین شرایط نیز به یکدیگر کشیده می‌شوند و لحظاتی از مهر را کنار هم می‌گذرانند. فیلم بر اساس کتاب «War of the Rats» نوشتهٔ دیوید ال. رابینز ساخته شده و عمداً تصویر انسان‌هایی را شبیه موش‌هایی که در آوارها می‌خزند تداعی می‌کند. بازیگران دیگر شامل جوزف فینز در نقش افسر سیاسی‌ای است که واسیلی را از طریق جزوه‌ها و مقالاتش به قهرمان تبدیل می‌کند، ریچل وایز نقش علاقهٔ عاشقانهٔ میان آن دو را بازی می‌کند و ران پرلمن نیز در نقش هم‌رزمی تک‌تیرانداز واسیلی حضور محدود اما چشمگیری دارد. همان‌طور که دربارهٔ هر فیلمی که بر اساس رویدادهای تاریخی ساخته شده گفته می‌شود، منتقدان موشکاف همیشه به واقعی‌بودن جزئیات ایراد می‌گیرند، اما «Enemy» کلیت ماجرا را درست منتقل می‌کند و علاوه بر این بیننده را تشویق می‌کند تا دربارهٔ نبرد واقعی استالینگراد تحقیق کند. چه خواستهٔ بیشتری می‌توان داشت؟ واقعیت این است که واسیلی 260 کشتهٔ تأییدشده از نیروهای نازی داشت و نقشی کلیدی در انگیزش روس‌ها برای پیروزی در نبرد استالینگراد ایفا کرد؛ این نبرد بزرگ‌ترین و خونین‌ترین نبرد در تاریخ جنگ‌ها بود (با حدود دو میلیون نفر کشته، مجروح یا اسیر). فیلم به‌خوبی نشان می‌دهد که مبارزان روس لزوماً سربازان حرفه‌ای نبودند؛ بسیاری دهقان، کارگر، معلم، پستچی، کشاورز و مانند آن بودند. آن‌ها می‌دانستند ممکن است صبح فردا بمیایند، بنابراین در همین حال تا می‌توانستند جشن می‌گرفتند و عشق می‌ورزیدند. استالینگراد یکی از نقاط عطف اصلی جنگ جهانی دوم بود؛ از آن پس اوضاع برای آلمان رو به افول گذاشت. کلام آخر: «Enemy at the Gates» جنبهٔ نسبتاً نادیده‌گرفته‌ای از جنگ جهانی دوم، یعنی جبههٔ شرقی، را با جزئیاتی به‌یادماندنی به تصویر می‌کشد؛ به‌ویژه عبور از ولگا در صحنهٔ افتتاحیه و یک سکانس هوشمندانه که از بازتاب شیشهٔ شکسته بهره می‌برد، ماندگارند. مدت زمان فیلم: 2 ساعت و 11 دقیقه. فیلم‌برداری کاملاً در آلمان (براندنبورگ و باواریا) انجام شده است. نمره: B+