فیلم Dead Poets Society 1989

Carpe Diem — فرصت را غنیمت بشمار. «انجمن شاعران مرده» به کارگردانی پیتر ویر (کارگردان Picnic at Hanging Rock و Gallipoli) ساخته شده و رابین ویلیامز، رابرت شان لئونارد، اتان هاوک، کورت‌وود اسمیت، گیل هنسن و نورمن لوید در آن بازی می‌کنند. فیلمنامه را تام شولمن بر اساس تجربه‌هایش در مدرسهٔ Montgomery Bell Academy در نشویل نوشته است. داستان در سال 1959 در آکادمی خیالی ولتون...

Carpe Diem — فرصت را غنیمت بشمار. «انجمن شاعران مرده» به کارگردانی پیتر ویر (کارگردان Picnic at Hanging Rock و Gallipoli) ساخته شده و رابین ویلیامز، رابرت شان لئونارد، اتان هاوک، کورت‌وود اسمیت، گیل هنسن و نورمن لوید در آن بازی می‌کنند. فیلمنامه را تام شولمن بر اساس تجربه‌هایش در مدرسهٔ Montgomery Bell Academy در نشویل نوشته است. داستان در سال 1959 در آکادمی خیالی ولتون در ایالت ورمانت می‌گذرد (تصویربرداری در مدرسهٔ St. Andrew’s در میدتاون، دلاویر انجام شد) و ماجرا حول یک معلم ادبیات انگلیسی به نام جان کیتینگ است که با روش تدریس متفاوت خود تلاش می‌کند شاگردان را از قید تقیدهای رایج رها کند و به آنها گوشزد می‌کند که از زندگی‌شان استفاده کنند و از روزمرگی و اطاعت کورکورانه بپرهیزند. این فیلم با فروشی جهانی در حدود 220 میلیون دلار به موفقیتی تجاری و هنری بزرگ رسید و نشان داد که اگر درام جدی خوب ساخته شود، مخاطب گسترده‌ای دارد. فضا و پایهٔ موفقیت فیلم بر فیلمنامهٔ جایزه اسکار تام شولمن است که به نقد تقیدهای آموزشی و فشارهای خانوادگی و اجتماعی می‌پردازد. انتخاب رابین ویلیامز (نامزد جایزهٔ اسکار و بفتا برای بهترین بازیگر) برای نقش کیتینگ بسیار الهام‌بخش است: او این نقش را با کاریزمایی کنترل‌شده و بدون شیرین‌کاری‌های نمایشی افراطی اجرا می‌کند. کیتینگ هم نقش کاتالیزور دارد و هم حضوری همدل و پدربرانداز؛ دوستی مطمئن و قابل‌اعتماد برای شاگردانش. فیلمنامه از کلیشه‌های معمول رابطهٔ معلم-شاگرد فاصله گرفته و به ویلیامز فرصت می‌دهد تا شخصیتی هوشمند و گرم بسازد؛ حتی شوخی‌ها و لحظات طنازانه نیز با گرمایی طبیعی پرداخت شده‌اند. هرچند فیلم بی‌شک متعلق به ویلیامز است و در صحنه‌هایی که او حضور دارد اوج می‌گیرد، بازی گروهی جوانان نیز فوق‌العاده است. رابرت شان لئونارد (صادق و مؤثر)، اتان هاوک (سوزناک و تأثیرگذار) و گیل هنسن (پرشور و نوجو) نقش‌های برجسته‌ای ارائه می‌دهند و کورت‌وود اسمیت نیز تصویری قوی از پدری مقتدر و سختگیر به جا می‌گذارد. در دستان ویر، فیلم بارِ معنوی و نوعی رمزآلودگی هم دارد. او که با فیلمبردار همیشگی‌اش جان سیل همکاری کرده، در ثبت زمان، مکان و حالات انسان‌ها مهارت دارد و صحنه‌ها را با نثری شاعرانه می‌آمیزد: قدم‌زدن پسران در حیاط مدرسه میان رنگ‌های پاییزی، عبور خستهٔ آنها در برف زمستان، و جلسات انجمن شاعران در غاری که با حال و هوای درونی شخصیت‌ها هم‌زمان می‌شود — شاداب و امیدوار در فضای سبز، هیجان‌زده و مضطرب در تاریکی غار، و دل‌سنگین همراه با سقوط آخرین فصل داستان. فصل پایانی اکنون تبدیل به پایان‌بندی‌ای بحث‌برانگیز شده است؛ برخی آن را احساساتی یا بیش از حد ساده‌دلانه می‌دانند، اما برای بسیاری، از جمله نگارنده، پایان‌بندی الهام‌بخش و امیدبخش است که با کلیت سفر احساسی فیلم همخوانی دارد. آیا لیوان پر است یا خالی؟ برداشت شما تعیین‌کنندهٔ قضاوت دربارهٔ پایان خواهد بود. فیلم دارای صحنه‌ای قدرتمند در اوج ماجراست که شاگردان با شجاعت آخرین تحیت خود را به کیتینگ می‌دهند؛ صحنه‌ای که برای برخی بیش از حد تأثیرگذار به نظر آمده اما برای بسیاری غیرمنتظره و گیراست. در دیدگاه عمیق‌تر، فیلم لایه‌های متعددی برای بازخوانی در دفعات بعدی ارائه می‌دهد: نقد الگوهای پدرسالارانه («نامه می‌کشد»)، نقش جفاکاران و قربانیان در جمع («قربانی»، «یهودی‌نما/خیانتکار» در متن)، تجلیل از زیبایی زنانه و طبیعت به‌مثابه منبع الهام و معنویت، و چهرهٔ شکستهٔ کیتینگ پس از وقوع تراژدی که نشان می‌دهد گاهی قدرت تغییر از دست یک نفر فراتر است. نقدهایی نیز مطرح شده‌اند: عده‌ای می‌گویند تراژدی یک شخصیت با پیام «فرصت را غنیمت بشمار» در تضاد است؛ اما می‌توان دید که آن پسر واقعاً شروع به زندگی بر اساس آن ایده‌ها کرد، اما توسط کسانی که با همان ذهنیت مخالف بودند خنثی شد و تاب فشارها را نداشت. پیام فیلم نشان می‌دهد که ایده‌ها پیامدهایی انفجاری دارند—هم مثبت و هم منفی—و نتایج متنوعی که برای دیگران رخ می‌دهد به واقعیت داستان و شخصیت‌ها اصالت می‌بخشد. اتهامی هم مبنی بر «هوموئروتیک» بودن جلسات غار مطرح شده که این برداشت بیشتر از ذهن بزرگسالان معاصر و فرهنگِ حساس به این موضوع برمی‌آید. در فیلم شاهدیم که نوجوانان روشی محدود و امن برای دورهمی و تفریح یافته‌اند؛ گاهی همراه با دختران، گاهی بحث دربارهٔ اشعار و گاهی شوخی‌های جوانانه—همین المان‌ها تا حد زیادی نظریهٔ «هوموئروتیک» را خنثی می‌کنند. پیتر ویر با آثار دیگری همچون Witness و Picnic at Hanging Rock شناخته می‌شود، اما «انجمن شاعران مرده» در کارنامهٔ او یکی از برجسته‌ترین و تاثیرگذارترین آثار است. فیلم حدود 128 دقیقه زمان دارد و با بازی ویرایش‌شده و گروهی از بازیگران جوان و یک فیلمنامهٔ بُرنده، فیلمی الهام‌بخش و عمیق است که مخاطب را وادار به تفکر دربارهٔ زندگی، آموزش و شجاعت در پیگیری آرزوها می‌کند. نمرهٔ پیشنهادی: A+ / 9/10