فیلم The Unbearable Lightness of Being 1988

سبکی تحمل‌ناپذیرِ سکس وقتی میلَن کوندرا که اخیراً درگذشت، «سبکی تحمل‌ناپذیرِ هستی» را منتشر کرد، احتمالاً می‌دانست که کتاب هم دوست داشته و هم مورد انتقاد قرار خواهد گرفت. بر پایه‌ٔ اندیشه‌های نیچه، داستانی سرشار از اروتیسیسم بین چهار شخصیت را در میانه‌ٔ آشوب‌های بهار پراگ در ۱۹۶۸ و سال‌های پس از آن روایت می‌کند. فیلم اما رمان را برای سینما اقتباس کرد، با تغییراتی و...

سبکی تحمل‌ناپذیرِ سکس وقتی میلَن کوندرا که اخیراً درگذشت، «سبکی تحمل‌ناپذیرِ هستی» را منتشر کرد، احتمالاً می‌دانست که کتاب هم دوست داشته و هم مورد انتقاد قرار خواهد گرفت. بر پایه‌ٔ اندیشه‌های نیچه، داستانی سرشار از اروتیسیسم بین چهار شخصیت را در میانه‌ٔ آشوب‌های بهار پراگ در ۱۹۶۸ و سال‌های پس از آن روایت می‌کند. فیلم اما رمان را برای سینما اقتباس کرد، با تغییراتی و تمرکز ویژه بر دو شخصیت مرکزی. سال‌ها پیش کتاب را خواندم و از آن خوشم نیامد. نویسنده در کتاب مواضع فلسفی‌اش را بر اساس ایده‌های نیچه عرضه می‌کند و جنسیت و جست‌وجوی لذت را بر عشق برتری می‌دهد؛ دیدگاهی که با طرز فکر من بسیار متفاوت است. در نهایت چه چیزی زودگذرتر از یک اوج لذت جنسی است؟ کتاب هم ظریفانه در پایان این نکته را تصدیق می‌کند: شخصیت‌ها تا زمانی که آرامشی را که احساسات پایدار مثل عشق و دوستی می‌توانند بیاورند تجربه نکنند، زندگی‌های پراسترسی دارند. از همین کوتاه‌نقد می‌توان فهمید که من از فیلم هم خوشم نیامد، اما به‌خاطر حجم نظرات مثبت و حضور چند نام بزرگ سینما تصمیم گرفتم آن را ببینم. فیلم به کارگردانی فیلیپ کافمن خیلی زود پس از انتشار کتاب ساخته شد، اما اقتباس ضعیف است. فیلم اساساً روی یک چیز متمرکز است: سکس. اغراق نکرده‌ام اگر بگویم هر سی دقیقه از فیلم را نمی‌شود تماشا کرد بدون دیدن زن عریان یا صحنه‌ای جنسی، و فیلم تقریباً سه ساعت است. با توجه به محتوای کتاب این صحنه‌ها بخشی از فیلم باید می‌بود، اما به نظر می‌رسد تهیه‌کنندگان و فیلمنامه‌نویسان در افراط افتاده‌اند. برهنگی به‌شکل آشکار و از همه زوایا حضور دارد و این فیلم را سنگین‌تر می‌کند. با این‌همه تمرکز بر جزئیات مبتذل، شخصیت‌پردازی غنی آثار کوندرا به‌طرزی نابرابر از بین می‌رود: ترزا به‌نظر سردرگم‌تر از حد می‌آید و توماس به مردی شهوانی و بی‌پروایی تبدیل شده که زن جلوی چشمش را نمی‌بیند و به همسرش احترام نمی‌گذارد. داستان سیاسی کتاب که در آن کوندرا تنفرش از رژیم کشورش را نشان می‌دهد چه شد؟ فیلم در این‌باره خیلی کم می‌گوید. تصاویر بهار پراگ تأثیرگذارند — تا حد زیادی به‌خاطر فیلم‌برداری برجسته و ترکیب تصاویر آرشیوی با قاب‌های فیلم — و از آن پس حس می‌کنیم که کنترل حکومت خفقان‌آور شده، اما چیز بیشتری به ما نشان داده یا آشکار نمی‌شود. باز هم توجه به برهنگی و سکس معطوف است، نه به آنچه در کتاب اهمیت دارد. در نکته‌ای مثبت باید بازی بازیگران را ستود؛ به‌ویژه دنیل دی-لوئیس و ژولیت بینوش. دی-لوئیس بی‌تردید بازیگری بزرگ با استعدادی عظیم است، و تنها چیزی که مانع از تحسین کامل اجرای او می‌شود تنفر ناشی از شخصیت نمایش‌داده‌شده است. بینوش در نقش‌های دیگر برایم جالب‌تر بوده، با این حال در این فیلم نیز فرصت درخشش دارد. لِنا اولین و درک دِ لنت نیز حمایتگر هستند و حضور ویژهٔ استلان اسکارشگُرد را هم داریم. از نظر فنی، علاوه بر فیلم‌برداری کم‌نظیری که اشاره شد، بازسازی دقیقِ دوره در تمامی دکورها، صحنه‌ها و لباس‌ها مشهود است و موسیقی متن نیز درخور تقدیر است.