فیلم The Fabelmans 2022

1. قبل از دیدن فیلم، چند نقد منفی دیده بودم و تصورم این بود که گاهی آدم‌ها وقتی کسی موفقیت بزرگی به‌دست آورده سخت‌گیرتر قضاوتش می‌کنند — یا بدتر، اگر در یک ژانر مثل علمی‌تخیّل یا ماجراجویی کار درخشان کرده باشد و بعد جسارت داشته باشد فیلمی در ژانری دیگر بسازد که طرفداران آن ژانر خوش‌شان نیاید. شاید تا حدی این مسئله هم نقش داشته؛...

1. قبل از دیدن فیلم، چند نقد منفی دیده بودم و تصورم این بود که گاهی آدم‌ها وقتی کسی موفقیت بزرگی به‌دست آورده سخت‌گیرتر قضاوتش می‌کنند — یا بدتر، اگر در یک ژانر مثل علمی‌تخیّل یا ماجراجویی کار درخشان کرده باشد و بعد جسارت داشته باشد فیلمی در ژانری دیگر بسازد که طرفداران آن ژانر خوش‌شان نیاید. شاید تا حدی این مسئله هم نقش داشته؛ والا چطور می‌شود به یک بیوپیک جدی یک ستاره داد؟ واقعاً؟ یک کمدی منزجرکننده ممکن است چهار ستاره بگیرد، اما یک زندگی‌نامه یک ستاره؟ با این حال من به فیلم شش ستاره دادم، که احتمالاً پایین‌ترین نمره‌ای است که به فیلمی از اسپیلبرگ داده‌ام. به نظرم فیلم بیش از حد اپیزودیک است: اینجا مکانی است که اولین فیلمش را دید؛ اینجا اولین دوربینش را دارد؛ اینجا چیز ناراحت‌کننده‌ای دربارهٔ ازدواج والدینش می‌فهمد؛ اینجا زورگیری‌ای هست و آن بخش رایج در فیلم‌های بلوغ، جایی که دختری زیبا خود را به او می‌اندازد — کاش در آن سن و سال این اتفاق برای من هم می‌افتاد. بعضی صحنه‌ها هم کلیشه‌ای به نظر می‌رسید. و این کمی اسپویل است، اما در یکی از صحنه‌ها مادر به او اطمینان می‌دهد که «آن کار» را با بنی نکرده و فرزندان و شوهرش را بیش از هر چیز دوست دارد، ولی باز هم بدون بنی نمی‌تواند زندگی کند؟ با این کشف مشکل داشتم. اما همۀ چیزها منفی نیست. خیلی از بازی‌ها قوی بودند، با چند استثنا، و بیشتر دیالوگ‌ها خوب‌اند، اما وقتی فیلم دو ساعت و نیم است، حفظ یکنواختی دشوار است و جاهایی لغزش‌هایی دیده می‌شود. صحنه با جان فورد جذاب بود، اما می‌توانست عمیق‌تر شود. دو خواهر را دوست داشتم، اما باز هم به آن‌ها عمق کافی داده نشده بود — کمی فرصت از دست رفته احساس می‌شود. 2. «فِیبلمن‌ها» فیلمی است که آزادانه بر اساس دوران کودکی استیون اسپیلبرگ ساخته شده. پس از مرگ مادرش لیا آدلر و با استفاده از نام خانوادگی ساختگی «فِیبلمن»، فیلم عمدتاً روی خانوادهٔ کارگردان نمادین و تأثیر طلاق والدین بر زندگی کودکی او تمرکز دارد. فیلم به خوبی نشان می‌دهد که چه چیزهایی پشت آثار کلاسیکی مانند E.T. (مستقر در یک خانوادهٔ در هم‌شکسته) بوده و برخی تکنیک‌های ابتدایی اثرگذار که سازنده برای بهتر کردن فیلم‌های خانگی‌اش استفاده می‌کرد را باز می‌نماید. داستان از دههٔ ۱۹۵۰ شروع می‌شود، وقتی سمِی فِیبلمن برای اولین بار با والدینش سحر سینما را تجربه می‌کند. او از صحنه‌ای مثل تصادف قطار کمی ترسیده و از همین تجربهٔ احساسی، نخستین نماهای تبدیل شدن به فیلم‌ساز پدیدار می‌شود. چه کسی از ما که وارد هنر شده‌ایم (فیلم‌سازی، بازیگری، آواز و غیره) با ساختن نمونه‌های خانگی این‌چنینی آغاز نکرده؟ فضای خانوادگی ایده‌آل و نوجوانی که در فیلم‌سازی خانگی ماهرتر می‌شود، وقتی بعد از تدوین فیلم ۸ میلی‌متری از سفر کمپینگ خانواده متوجه می‌شود که همه‌چیز آن‌طور که به خاطر می‌آورد نبوده، از مسیر خارج می‌شود. آنچه سم دربارهٔ مادر پیانیستش در آن سفر کشف می‌کند، در نهایت به فروپاشی زندگی زناشویی والدینش منجر می‌شود. وقتی فیلم به اوایل دههٔ ۱۹۶۰ و سال‌های دبیرستان می‌رسد، «فِیبلمن‌ها» به مسائلی مانند مذهب، نژاد و اولین عشق می‌پردازد. پس از وقفه‌ای که سم به‌خاطر آن سفر از فیلم‌سازی دور می‌ماند، دوست‌دخترش او را ترغیب می‌کند تا فیلم مهمانی ساحلی پایان سال مدرسه را ضبط کند. بازگشت سم به فیلم‌سازی با نمایش فیلم فارغ‌التحصیلی‌اش در جشن مدرسه با تحسین زیادی روبه‌رو می‌شود. این فیلم به‌عنوان نامهٔ عاشقانه‌ای به سینما شناخته می‌شود، اما به‌ همان اندازه نامهٔ عاشقانه‌ای از طرف اسپیلبرگ به خانواده‌اش هم هست. نکتهٔ کلیدی فیلم پذیرش هم‌زمان چند واقعیت است: حرفه می‌تواند هم از ترس و هم از استعداد تغذیه کند، رابطه‌های عاشقانه ممکن است فرو بریزد، و آثاری که ساده به‌نظر می‌رسند اغلب پیچیدگی‌هایی عمیق دارند. با پایانی بسیار رضایت‌بخش، «فِیبلمن‌ها» اثری زیبا و استادانه است و بینشی قابل توجه دربارهٔ یکی از مشهورترین و تأثیرگذارترین کارگردانان هالیوود ارائه می‌دهد. 3. گیبریل لابِل در این داستان عموماً سرگرم‌کننده و جالب دربارهٔ یک پسر جوان («سمی») که در آمریکا پس از جنگ بزرگ می‌شود و علاقه و دید ویژه‌ای به فیلم‌سازی دارد، عالی است. او در محیطی خوشحال کنار مادر «میتزی» (میشل ویلیامز)، پدر «برت» (پل دانو) و خواهر «ناتالی» (کیلی کارستن) رشد می‌کند و همگی به‌خوبی با هم کنار می‌آیند. پدرش در صنعت توسعهٔ کامپیوتر کار می‌کند و همراه بهترین دوست خانوادگی‌شان «بنی» (ست راگن) به آریزونا نقل مکان می‌کنند. بعد از یک سفر کمپینگ خانوادگی و مرگ مادربزرگ، از نوجوان سمی خواسته می‌شود تا از فیلم‌هایی که در آن سفر گرفته، یک فیلم کوتاه بسازد. توجه او به جزئیات تصویربرداری به تدریج چیزی را نشان می‌دهد که او را ناراحت می‌کند و تعادل آن خانوادهٔ پیشینِ خوشحال را تهدید می‌کند. آنچه پس از آن رخ می‌دهد نشان می‌دهد چگونه کم‌کم همه با این کشف کنار می‌آیند و سم مسیر حرفه‌ای آینده‌اش را تعیین می‌کند. من معمولاً طرفدار ویلیامز نیستم — اغلب او را سرد می‌بینم — اما اینجا در او فرم بسیار خوبی می‌بینیم. شخصیت «میتزی» شاید جالب‌ترین و قطعاً در درگیری‌ترین شخصیت است و وی آن را خوب اجرا می‌کند. دو بازی کوتاه و دوست‌داشتنی از جاد هیرش و دیوید لینچ در انتهای فیلم وجود دارد که هر کدام به شکلی متفاوت الهام‌بخش‌اند و فیلم را غنی‌تر می‌کنند. مانند بازی‌ها، تصویربرداری و موسیقی متن طبیعی و جذاب‌اند و می‌توانند هر مخاطبی را قانع کنند که ورود به حرفهٔ فیلم‌سازی ممکن و حتی نسبتاً در دسترس است. نمی‌دانم تا چه اندازه این فیلم رواییِ زندگی واقعیِ اسپیلبرگ است، اما راستش برایم مهم نبود — این صرفاً فیلم خوبی برای تماشا است. 4. فیلم به‌شدت خوش‌تماشا است. بازی‌ها و کارگردانی البته عالی‌اند. اما فیلمنامه بی‌هدف و سرگردان پیش می‌رود، مثل موسی در بیابان. نکته‌اش کجاست؟ برداشت‌های مهم چه هستند؟ این سؤال‌ها پاسخ داده نمی‌شوند. برای فیلمی این‌قدر طولانی، پرداخت شخصیت‌های فرعی به‌کلی غایب است. این از بین فیلم‌هایی که دربارهٔ کارگردانان و خودشان ساخته شده‌اند، در میان ضعیف‌ترین‌ها قرار می‌گیرد.