انیمه Akira 1988

بذار از اول روشن بگویم: این نقد مثبت است. آکیرا نه تنها انیمه مورد علاقه‌ام بلکه بهترین فیلم انیمیشنی‌ای است که دیده‌ام و یکی از فیلم‌های مورد علاقه‌ام به‌طور کلی. کاتسوهیرو اوتومو یک اثر علمی‌تخیلی-اکشن برای بزرگسالان ساخته که بسیار خوب، در واقع عالی است؛ اثری نادر چون بیشتر «انیمیشن‌های بزرگسالانه» با شوخی‌های جنسی کودکانه یا طرح‌های خرد شده بی‌پایه شکست می‌خورند، در حالی که...

بذار از اول روشن بگویم: این نقد مثبت است. آکیرا نه تنها انیمه مورد علاقه‌ام بلکه بهترین فیلم انیمیشنی‌ای است که دیده‌ام و یکی از فیلم‌های مورد علاقه‌ام به‌طور کلی. کاتسوهیرو اوتومو یک اثر علمی‌تخیلی-اکشن برای بزرگسالان ساخته که بسیار خوب، در واقع عالی است؛ اثری نادر چون بیشتر «انیمیشن‌های بزرگسالانه» با شوخی‌های جنسی کودکانه یا طرح‌های خرد شده بی‌پایه شکست می‌خورند، در حالی که آکیرا با روایت محکم و شخصیت‌های قابل‌پذیر تفاوت می‌کند. فیلم تم‌هایی چون دوستی، افتخار، خیانت، پیامدهای مرگبار بازی با قدرت الهی، جنگ باندها، جاسوسی، فساد و سوءاستفاده از قدرت را در هم می‌آمیزد و در تمام مدت نمایشی پرشتاب ارائه می‌دهد. همه این عناصر کنار هم یکی از بزرگ‌ترین—و شاید بزرگ‌ترین—فیلم‌های انیمیشنی تاریخ را رقم می‌زنند؛ اثری کلاسیک در همه معنا. در سال ۱۹۸۸ توکیو در انفجاری عظیم نابود شد و جنگ جهانی سوم آغاز گردید. در ۲۰۱۹، توکیوی بازسازی‌شده یعنی نئو-توکیو شهری عظیم و آلوده به جرم و فساد سیاسی است. شوتارو کاندا، رهبر متکبر و کله‌خرِ گروه موتورسواری «کپسول‌ها»، به همراه دوستانش از جمله تتسوو شیما که مانند برادر برای اوست، درگیر جنگ با گروه «کلونز» می‌شود. در جریان درگیری‌ای که منجر به ربوده‌شدن پسری با توانایی‌های روانی می‌شود، تتسوو در پی تجربه‌های آزمایشی و برخورد با نیروهایی فراتر از کنترل، آرام‌آرام دیوانه می‌شود و وقتی مرتکب قتل یکی از دوستان می‌گردد، کاندا عزم می‌کند او را متوقف سازد. همان‌طور که از خلاصه پیداست، آکیرا پر از رخداد است و دیدنش چند بار لازم است تا همه جزئیات را دریافت کنید؛ تماشای تکراری فیلم پاداش‌بخش است. اوتومو بخش‌هایی از مانگای ناتمامش را کنار گذاشت، اما باز هم محتوا کافی برای ۱۲۴ دقیقه فیلم وجود دارد. کاندا نگرانی‌اش نسبت به تتسوو را به‌عنوان یک دوست واقعی نشان می‌دهد، تتسوو به‌تدریج عقلش را از دست می‌دهد، و کلنل شیکی‌شیما با سیاستمدارانی کثیف که فقط به پول فکر می‌کنند درگیر است—نکاتی که نه‌فقط در فیلم که در دنیای واقعی هم انعکاس دارند. خطرات «بازی کردن در مقام خدا» در آزمایش‌های دکتر اونی‌شی و پیامدهایش در خرابی‌های نئو-توکیو آشکار می‌شود؛ حتی قبل از وقوع فاجعه، کلنل اشاره می‌کند که شاید بهتر است آن قدرت را تنها بگذارند. اوتومو همچنین گرایش‌های مذهبی افراطی را نشان می‌دهد که مردم به‌طور کورکورانه تتسوو را «آکیرا» می‌نامند و پیروی می‌کنند. کشمکش‌ها و بالا رفتن میزان مخاطره تا پایان، تماشاگر را روی لبه صندلی نگه می‌دارد و با نگارش دقیق اوتومو و ایزو هاشیموتو، فیلم نه شلوغ است و نه چیزی بی‌جا به نظر می‌رسد. انیمیشن خیره‌کننده است. طیف رنگ‌ها، جزئیات پس‌زمینه، خیابان‌های خاک‌آلود نئو-توکیو، ساختمان‌هایی از سالم تا فرسوده، گرافیتی‌ها، فاضلاب‌های کثیف در تضاد با داخلی بیمارستان که بسیار تمیز نشان داده شده—همه چنان واقع‌گرایانه‌اند که حس حضور در یک شهر واقعی را می‌دهند. شخصیت‌ها طبیعی به‌نظر می‌رسند و چهره‌ها دامنه گسترده‌ای از حالت‌ها را نشان می‌دهند؛ لباس‌ها نیز واقعی به‌نظر می‌رسند. از نظر خشونت و صحنه‌های خون‌آلود باید گفت هر کس معده‌ی ضعیف دارد بهتر است از آکیرا دور بماند: اندام‌ها بیرون می‌ریزند، پلیسی نصف صورتش را از دست می‌دهد و سکانسی از جهش و دگرگونی شبیه به آثار جان کارپنتر دیده می‌شود. با این حال خشونت در خدمت روایت است، نه برعکس. توجه به جزئیات حتی تا حیوانات حاضر در فیلم هم کشیده شده—سگ‌های نگهبان، سگی که در تبلیغ تلویزیونی نمایش داده می‌شود و موش‌های فاضلاب همگی بسیار واقعی‌اند. اوتومو از تکنیکی استفاده کرده که دیالوگ‌ها را ابتدا ضبط می‌کنند و سپس انیمیشن حرکت لب را منطبق بر آن می‌سازند؛ چیزی که در زمان خود در ژاپن رایج نبود و باعث شده هماهنگی بین صدا و تصویر در همه نسخه‌ها چشمگیر باشد. در زمینه صداپیشگی، هر نسخه‌ای که ترجیح دهید اجراها در سطح بالایی قرار دارند. من به نسخه Streamline گرایش دارم—شاید چون اولین‌باری همین نسخه را دیدم—اما کلیه اجراها جذاب و مطابق با شخصیت‌ها هستند. کاندا به‌خوبی تصویرِ رهبر جسور و درعین‌حال وفادار را منتقل می‌کند؛ تتسوو نیز به‌عنوان کودکی آزاردیده که عقلش را از دست می‌دهد، قابل‌درک و حتی غم‌انگیز تصویر شده است. برخی اشکالات جزئی در دوبله Pioneer وجود دارد—مثلاً تلفظ نام کاندا گاهی اشتباه بیان می‌شود—که از تأثیر تهدیدآمیز شخصیت می‌کاهد، اما در کل همه اجراها موفق‌اند و داستان را وفادارانه منتقل می‌کنند. موسیقی نقش مهمی دارد و گروه Geinoh Yamashirogumi از طبل‌ها، آواها، گیتار، پرکاشنِ گاملان و حتی ارگ کلیسا برای ساختِ موسیقی متن استفاده کرده‌اند. قطعه «کاندا» شناخته‌شده‌ترین است و در تریلرها بارها به‌کار رفته؛ اکشن و هیجان آن فوراً مخاطب را برمی‌انگیزد. قطعات دیگری مانند «نبرد با کلون‌ها»، «تتسوو» و «خروج از دژ زیرزمینی» نیز تأثیرگذارند. در انتشار بلو-ری ۲۰۰۸، یک میکس هایپرسونیک ژاپنی تغییراتی در ترتیب و طول قطعات ایجاد کرد که برخی صحنه‌ها را متفاوت می‌سازد؛ شخصاً فکر می‌کنم فلش‌بکِ دیدار اول کاندا و تتسوو با موسیقی اصلی قوی‌تر است، اما کل موسیقی متن در مجموع شگفت‌انگیز است. طراحی صوتی برجسته نیز به تکمیل تجربه کمک می‌کند. آکیرا فیلمی سرگرم‌کننده و هیجان‌انگیز است که می‌توان بارها و بارها دید؛ شخصاً بیش از سی‌بار آن را تماشا کرده‌ام. از همان ابتدا که نوجوان بودم مشتاق دیدنش بودم و وقتی بالاخره در ۱۸ سالگی دیدم، واقعاً تحت‌تأثیر قرار گرفتم. در سی‌سالگی هم این فیلم تاب زمان را داشته و هنوز هم مرتبط است—حتی در سال ۲۰۱۹ بیش از گذشته معنا دارد. آکیرا یکی از اولین انیمه‌هایی بود که بدون سانسور به غرب رسید و اهمیت تاریخی آن در معرفی انیمیشن ژاپن به جهان غیرقابل‌انکار است. آکیرا بهترین فیلم انیمیشنی ساخته‌شده برای مخاطب بزرگسال و یکی از بهترین فیلم‌های دهه ۱۹۸۰ است؛ شخصیت‌هایش واقعی‌اند، مسائل جهانی را ماهرانه مطرح می‌کند، صحنه‌های اکشنِ دیوانه‌وارش باز هم با تماشاهای مکرر هیجان‌انگیزند و دیالوگ‌ها و تصاویرش تا مدت‌ها در ذهن باقی می‌ماند. اگر عاشق علمی‌تخیلی و اکشن هستید و خشونت آن را تحمل می‌کنید، دست‌کم یک‌بار آکیرا را ببینید—شاید دوباره هم سراغش بروید. بسیار توصیه می‌شود. --- گفته‌اند وقتی اپنهایمر اولین آزمایش بمب اتم را دید، گفته است: «اکنون من مرگ شده‌ام، نابودکنندهٔ جهان‌ها.» شاید این ترجمه‌ای نادرست از باگاواد-گیتا باشد که دربارهٔ وهم و ناپایداری سخن می‌گوید. با این حال، این حس که دستاوردهای بزرگ علمی مانند قدرت بزرگ مسئولیت عظیمی به همراه دارند، همچنان درست است. تا امروز بشر بارها نشان داده که هنوز آمادهٔ رویارویی موفق با این موقعیت نیست. فهرست فیلم‌ها و رمان‌های علمی‌تخیلی که دقیقاً به این موضوع پرداخته‌اند طولانی و متنوع است—آثاری مانند متروپولیس، روزی که زمین ایستاد، نابودگر، بلید رانر و Ex-Machina نمونه‌های برجسته‌ای‌اند. آکیرا یکی دیگر از این کلاسیک‌های بسیار خوب است. داستان‌گویی، تم‌ها، اکشن و به‌ویژه انیمیشن خیره‌کننده‌اش استادانه‌اند و احتمالاً در ژانر خود بی‌نظیرند؛ به‌تنهایی انیمیشن آن یک اثر برجسته است. --- فنی‌ترین جنبه‌ها بسیار خوب‌اند، اما فیلم آن‌قدر گیج‌کننده است که کار نمی‌کند. من ۳۳ ساله‌ام و در کودکی شاهد محبوبیت انیمه‌های ژاپنی در اروپا و غرب مثل «دراگون بال» بودم. حتی در آن زمان هم این نوع انیمیشنِ بسیار سبک‌دار را که با آنچه به آن عادت داشتم تفاوت زیادی داشت، دوست نداشتم. با این حال باید به این فیلم ارزش داد. کیفیت انیمیشن عالی و طراحی‌ها دقیق‌اند، و کمال‌گراییِ شرق آسیا در توجه به کوچک‌ترین جزئیات صحنه‌به‌صحنه مشهود است. همان‌طور که در انیمه‌های مدرن مرسوم است، فیلم پر از اکشن است و در فضایی آینده‌نگر و مانند رؤیا حرکت می‌کند؛ ویژگی‌ای که نزد ژاپنی‌ها محبوب است. این واقعاً قابل‌تأمل است که مردمی تا این حد هم آینده‌نگر و هم محترمِ سنت و گذشته خودند—نمونه‌ای از این که ساختن آینده بدون قطع ریشه با گذشته ممکن است. مشکل این فیلم برای من این است که تا امروز نتوانسته‌ام داستان را بفهمم. فیلم گیج‌کننده است و احساس می‌کنم سازندگان آن‌قدر روی اکشن و اجرای فنی تصاویر تمرکز کرده‌اند که فراموش کرده‌اند همهٔ اینها باید بر پایهٔ داستانی منطقی ساخته شود که به‌راحتی قابل دنبال‌کردن باشد. آیا چیزی هست که من با ذهنیت غربی‌ام نفهمیده‌ام؟ نمی‌دانم. فقط می‌دانم که این فیلم، صرف‌نظر از ارزش فنی‌اش، برای من کارایی نداشت.