فیلم The Creator 2023

عاشقش شدم. از نظر بصری خیره‌کننده است. نه فقط فیلم‌برداری، بلکه همه چیز داخل قاب: شخصیت‌ها، لوکیشن‌های واقعی، جلوه‌های بصری (ربات‌های مجهز به هوش مصنوعی، سیمولانت‌ها، ناو NOMAD و غیره). بازی بازیگران در کل عالی است — به‌ویژه بازی بی‌نظیر مادلین یونا وویلز. نمی‌دانم چطور این نقش را اجرا کرد؛ تا عمق وجودم تحت تأثیر قرار گرفتم. از زمان اجرای مکنا گریس در Gifted چنین تکان نخورده...

عاشقش شدم. از نظر بصری خیره‌کننده است. نه فقط فیلم‌برداری، بلکه همه چیز داخل قاب: شخصیت‌ها، لوکیشن‌های واقعی، جلوه‌های بصری (ربات‌های مجهز به هوش مصنوعی، سیمولانت‌ها، ناو NOMAD و غیره). بازی بازیگران در کل عالی است — به‌ویژه بازی بی‌نظیر مادلین یونا وویلز. نمی‌دانم چطور این نقش را اجرا کرد؛ تا عمق وجودم تحت تأثیر قرار گرفتم. از زمان اجرای مکنا گریس در Gifted چنین تکان نخورده بودم. به‌علاوه فیلم احساس‌برانگیز و تأمل‌برانگیز است؛ یکی از آن آثاری که مدت‌ها بعد در ذهنت می‌ماند. موسیقی هانس زیمر فوق‌العاده است. تیم طراحی صدا هم کار شگفت‌انگیزی کرده‌اند. تأثیرات صوتی سلاح‌ها، سفینه‌ها و غیره بسیار ملموس، طبیعی و (شاید واژهٔ دقیق نیست) منحصر به‌فرد و کاملاً مناسب بودند. من صددرصد طرفدار این فیلم شدم؛ دفعهٔ اول که دیدمش تحت‌تأثیر قرار گرفتم و این بار حتی بیشتر. --- فیلم «The Creator» تجربه‌ای سینمایی بسیار فروبرنده است؛ سرشار از عناصر شنیداری و بصری جذاب و با پایانی رهایی‌بخش که کسی را بی‌تفاوت نمی‌گذارد. گرت ادواردز داستانی دربارهٔ هوش مصنوعی ارائه می‌دهد که هرچند به‌روز است، اما از نظر تعادل لحن، عمق تماتیک و دیالوگ‌های تأثیرگذار ضعف دارد. با این حال، این یک بلاک‌باستر علمی‌تخیلی حماسی است که شایستهٔ تماشای سینمایی روی پردهٔ بزرگ است — دست‌کم برای دیدن یکی از بهترین اجراهای کودکانهٔ دهه‌ها توسط مادلین یونا وویلز. امتیاز: B+ --- «The Creator» یکی از چشم‌نوازترین فیلم‌های سال است که با بودجه‌ای نسبتاً معقول ساخته شده، اما داستان کمابیش جای بهبود دارد. --- موضوع هوش مصنوعی در ماه‌های اخیر خبرساز بوده و اغلب در فضای هشدارآمیز مطرح شده است، پس طبیعی است که این موضوع وارد دنیای سرگرمی شود و فیلم گرت ادواردز نیز از این قاعده مستثنا نیست. داستان دربارهٔ جنگی بی‌رحمانه بین آسیا و آمریکا بر سر آیندهٔ این فناوری بحث‌برانگیز است و به افشاگری‌هایی می‌رسد که دید غالب دربارهٔ شروربودن هوش مصنوعی را جابه‌جا می‌کند؛ از جمله نشان‌دادن منبع واقعی نگرانی دربارهٔ این فناوری. فیلم در مقام تمثیل نیز به روابط ژئوپلیتیک شرق و غرب و تنش‌های زیربنایی اشاره دارد که با دلایل ظاهری جنگ پوشانده شده‌اند. این عناصر با پیشروی داستان قوی‌تر و تأثیرگذارتر می‌شوند. با این حال، در بخش مقدماتی و اکشن آغازین، روایت گویی ترکیبی بی‌شور از کلیشه‌های علمی‌تخیلی است که از آثار مختلفی برگرفته شده و در برخی صحنه‌ها داستان بیش‌ازحد کش‌دار می‌شود؛ چیزی که با ادیت دقیق‌تر قابل‌اصلاح بود. در نقطه‌قوت، فیلم جلوه‌های ویژهٔ عالی، طنز نوشته‌شدهٔ نسبتاً هوشمندانه و بازی غافل‌گیرکنندهٔ خوبِ بازیگران دارد — به‌ویژه جان دیوید واشنگتن و نوظهوری مانند مادلین یونا وویلز، هرچند آلیسون جنی در نقش مکمل کمی نادرست انتخاب شده است. «The Creator» از آنچه برخی منتقدان گفته‌اند عمیق‌تر و تأمل‌برانگیزتر است، اگرچه تکرارپذیری گاهی بر قوت‌هایش سایه می‌اندازد. با وجود این کاستی‌ها، فیلم ارزشِ توجه را دارد، چون دربارهٔ موضوعی صحبت می‌کند که روزبه‌روز اهمیت بیشتری پیدا می‌کند و باید یاد بگیریم آن را بشناسیم و با آن زندگی کنیم. --- راستش از این فیلم خیلی ناامید شدم. انگار پیش‌درآمدی از فیلم‌های «ترمیناتور» است: جاشوا (جان دیوید واشنگتن) مأمور ردیابی و نابودی یک ابرسلاح است که توسط هوش مصنوعی‌ای ساخته شده که قرار بود انسان را محافظت کند اما علیه ما شوریده و حالا ربات‌ها بر زمین حکومت می‌کنند. همه‌چیز آشنا و تا حد زیادی کلیشه‌ای است؛ فقط چند صحنه گذرا از جمّا چان و تلاش غیرقابل‌باورِ آلیسون جنی (با قیچی‌کردن مو و نقش نظامی) برجسته‌اند. هرچند فیلم در ادامه بخشی از انسانیت و احساس را وارد می‌کند، اما همه‌چیز قبلاً دیده‌شده و احساس تکرار دارد. از لحاظ سرگرمی حرکت خوبی دارد — آتش‌بازی، انفجار و لیزر — اما داستان نازک و قابل‌پیش‌بینی است و پایان‌بندی هم خیلی قابل‌توجه نیست. احتمالاً هزینهٔ زیادی صرف شده، اما درنهایت فراموش‌شدنی است. --- شگفت‌انگیزترین نکتهٔ این فیلم، ارزشِ عشق و زندگی در برابر جنگ و مرگ است. مرا متعجب کرد که چنین فیلمی ساخته شده، زیرا صراحتاً نشان می‌دهد که دستگاه نظامی‌ـ‌صنعتی ایالات متحده چه ارزشی دارد: سنگدلی، خشونت، عدم تحمل و مرگ. به نوعی می‌توان گفت فیلم در هر یک از میدان‌های نبرد کشوری آسیایی که آمریکا به آن حمله کرده هم می‌توانست رخ دهد. پوشش آینده‌نگرانهٔ فیلم چیزی از پیام ضدجنگ و طرفدار صلحِ قدرتمند و به‌لحاظ احساسی حرکت‌دهندهٔ آن کم نمی‌کند. این پیام هم بسیار به‌موقع است، با توجه به تلاش‌های آمریکا برای ایجاد درگیری در سراسر جهان. به ندرت فیلمی را «صادقانه» و «انسانی» توصیف می‌کنم، اما «The Creator» در هر معنا این تعریف را برآورده می‌کند. تماشای احساسی و مجذوب‌کننده. --- فیلمی دیستوپیایی با داستان در سال 2065 به‌کارگردانی، نویسندگی و تهیه‌کنندگی گرت ادواردز است. در جهانی که هوش مصنوعی پیشتر بخشی از زندگی انسان‌ها بوده، در سال 2055 یک کلاهک هسته‌ای در لس‌آنجلس منفجر می‌شود و دنیا به غرب و «آسیا نو» تقسیم می‌شود؛ جایی که ربات‌ها، انسان‌ها و ترکیبی‌ها در صلح همزیستی می‌کنند. برای مقابله با تهدید، ارتش آمریکا ایستگاه زیرمداری‌ای به نام USS NOMAD (پدافند متحرک مداری آمریکای شمالی) می‌سازد. فیلم حول جان دیوید واشنگتن در نقش گروهبان جاشوا تیلور می‌چرخد که دست و پای پروتزی دارد و آن‌ها را در انفجار هسته‌ای از دست داده است. او قبلاً با زنی آسیایی به نام مایا (جمّا چان) درگیر بوده که بعدها می‌فهمد همان نیرماتا (خالق) است — بنیان‌گذار هوش مصنوعی در آسیا نو — و دختر مشترکشان، سیمولانتِ رباتی به‌نام الفی، قابلیت‌هایی در عرصهٔ ماشین‌ها دارد. نکات مثبت: جنبه‌های بصری در صحنه‌ها، شخصیت‌ها و محیط‌ها چشم‌نواز و باشکوه‌اند؛ جلوه‌های تصویری خوب اجرا شده‌اند — تصور کنید Rogue One اما در فضایی آسیایی که زندگی روزمرهٔ ساده را با فناوری پیشرفته ترکیب کرده است. همهٔ اینها با بودجه‌ای حدود 80 میلیون دلار ساخته شده که نسبت به فیلم‌های امروزی رقم کمی است. جلوه‌های ویژه در سطح بالا هستند و مستحق تحسین. نکات منفی: با وجود پایهٔ خوب، داستان ضعیف است — الهام‌گیری‌های آشکار از «Blade Runner» و «Apocalypse Now» و تا حدی «Avatar» و دیگر آثار باعث شده فیلم سطحی و قابل‌پیش‌بینی به‌نظر برسد و شخصیت‌ها تا نزدیکی پایان خیلی با بیننده درگیر نمی‌شوند. گاهی حتی یاد «Elysium» می‌افتد. موسیقی هانس زیمر خوب است اما برجسته نیست و فیلم‌برداری نیز توسط گریگ فراسر و اورِن سافر خوب است اما زیر سایهٔ جلوه‌های تصویری قرار می‌گیرد. فیلم پتانسیل زیادی داشت اما نقطهٔ اصلی — یعنی داستان — دچار اشکال است. با این حال، به‌خاطر جلوه‌های دیجیتال و تولید دیدنی، تماشا شدنی است؛ نشان می‌دهد برای داشتن تصاویر ستاره‌ای همیشه لازم نیست بیش از 100 میلیون دلار هزینه کرد. برای من نمره: 6.0 از 10 — B/C+. ستاره‌ها بابت جلوه‌های بصری در نظر گرفته شده‌اند. --- «The Creator» با شروع خبری از انفجار هسته‌ای در لس‌آنجلس و ممنوعیت هوش مصنوعی در آمریکا آغاز می‌شود؛ اما آسیا راه دیگری رفته و هوش مصنوعی را توسعه داده است. پانزده سال بعد، ارتش در جست‌وجوی نیرماتا (خالق هوش مصنوعی) است که سلاح جدیدی ساخته که می‌تواند معادله را علیه آمریکا برگرداند. گروهبان جاشوا تیلور (جان دیوید واشنگتن) به جمهوری آسیا نو فرستاده می‌شود تا نیرماتا و سلاح را پیدا کند، اما بیشتر از همه مشتاق یافتن معشوقهٔ گمشده‌اش مایا است. به‌جای مایا یا سلاح، او با سیمولانتی به‌صورت کودک روبه‌رو می‌شود که توانایی‌های خاصی دارد. با وجود نفرت جاشوا از هوش مصنوعی — چون خانواده‌اش در انفجار لس‌آنجلس کشته شدند — ناچار می‌شود با این دختر که الفی می‌نامدش همکاری کند، به امید اینکه او او را به مایا برساند. تماشای «The Creator» برای تماشاگران آشنا با سینمای علمی‌تخیلی اغلب حس دژاوو خواهد داشت، چون فیلم‌سازان عناصر زیادی را از آثار پیشین این ژانر به هم چسبانده‌اند: از «بلید رانر» و «آکیرا» گرفته تا «ترمیناتور»، «District 9» و حتی «Apocalypse Now» و «The Thin Red Line». با این وجود، سازندگان توانسته‌اند این عناصر را به‌گونه‌ای کنار هم بگذارند که کل اثر هویتی مستقل داشته باشد، هرچند گه‌گاه به آثار بزرگ پیشین اشاره می‌کند. داستان جنگ با هوش مصنوعی، سینمای جاده‌ای، قصهٔ منجیِ انتخاب‌شده و در پس‌زمینهٔ آن عشق تراژیک روایت می‌شود. فیلم اساساً قابل‌پیش‌بینی است، اما به‌اندازهٔ کافی تازه می‌ماند تا تماشاگر را تا حدی همراه کند. تصاویر بسیار خوب‌اند (هرچند بسیاری از صحنه‌های نمایشی در تاریکی فیلم‌برداری شده‌اند که مشکل همیشگی هالیوود برای پنهان‌کردن جزئیات پردازی CGI است). ادواردز و تیمش دنیای نزدیکِ آینده‌ای خلق کرده‌اند که واقعی به‌نظر می‌رسد و قرارگیری اکشن عمدتاً در آسیا هم به جذابیت بصری اثر افزوده است. در «The Creator» نوعی شعر بصری و حساسیت وجود دارد که در این ژانر نادر است (تماشا در پردهٔ بزرگ، به‌ویژه IMAX، این حس را تقویت می‌کند). مشکل وقتی شروع می‌شود که به فیلمنامه می‌رسیم. کنار هم گذاشتن ماهرانهٔ کلیشه‌های کلاسیک علمی‌تخیلی یک چیز است و خلق داستانی درگیرکننده چیز دیگر. متأسفانه لایه‌های عاطفیِ عمیق را در فیلم نیافتم، هرچند سازندگان явно در پی درگیر کردن عاطفی بیننده بوده‌اند. با تأسف باید بگویم به سرنوشت شخصیت اصلی اهمیت ندادم. این مشکل تا حدودی به فیلمنامه و تا حدودی به اجرای جان دیوید واشنگتن بازمی‌گردد. او شاید بازیگر بدی نباشد اما حتی نصف کاریزمای پدرش (دنزل واشنگتن) را هم ندارد؛ نقش‌هایش اغلب تیز و خنک هستند و وقتی قرار است مضطرب، ترسیده، خشمگین یا عاشق نشان دهد، باورپذیر نیست. به‌علاوه، قلب و روح «The Creator» قرار بود پیوند در حال شکل‌گیری بین جاشوا و الفا باشد، اما این رابطه در فیلم غیرقانع‌کننده، شتاب‌زده و تا حدی مخاطب‌پسند ارائه شده؛ انگار از بیننده انتظار می‌رود بدون دیدن مراحل شکل‌گیری، ناگهان باور کند که آن‌ها به هم علاقه‌مند شده‌اند. همچنین پایان‌بندی هرچند چشم‌گیر است، اما پرهیاهو، شتاب‌زده و تا حدی ناراضی‌کننده به‌نظر می‌رسد. غیر از این، قابل‌پیش‌بینی هم هست. --- بازی جمعی بازیگران قابل‌تحسین است و اجرای نقش‌های مکمل مانند کن واتانابه (در نقش پدری برای توسعه‌دهندهٔ هوش مصنوعی) و مادلین یونا وویلز (الفی) برجسته‌اند. شیمی میان بازیگران به شخصیت‌ها عمق می‌بخشد و فیلم را در دل فضای آینده‌نگر خود انسانی‌تر می‌کند. --- فیلم شروع محکمی داشت اما در نیمهٔ دوم گرفتار شد. حیف است چون از نظر بصری خیلی جذاب بود. --- به‌عنوان یک طرفدار جدی سینما، با هیجان به «The Creator» رفتم؛ کارگردانی گرت ادواردز و فیلم‌برداری گریگ فراسر ترکیب وسوسه‌کننده‌ای بود. اما بعد از اتمام، فقط احساس ناامیدی کردم. از ابتدا تا انتها فیلم گویا مصمم به انتخاب امن‌ترین و کلیشه‌ای‌ترین راه‌ها بوده و همین باعث شده لحظات احساسی بی‌پایه یا توخالی زیادی ایجاد شود. بصری‌ها بدون تردید شگفت‌انگیزند؛ ادواردز، فراسر، سافر و تیم‌هایشان شایستهٔ تحسین‌اند. آن‌ها تصاویری خلق کرده‌اند که حتی فیلم‌های 200–300 میلیون دلاری را به چالش می‌کشد. اما هرچقدر هم که تصاویر شگفت‌انگیز باشند، داستان کلیشه‌ای و اکشن متوسط عملاً هیجان‌ِ چندانی ایجاد نمی‌کند و بیش از حد کشدار است. اگر اکشن‌ها به اندازهٔ بصری‌ها خوب بودند شاید می‌توانستم از فیلمنامه بگذرم، اما اکثر سکانس‌های اکشن خیلی معمولی‌اند و هر بار که فکر می‌کنی ماجرا به نقطهٔ اوج جذابی می‌رسد، صحنه ناگهان تمام می‌شود و مخاطبِ هیجان‌زده را محروم می‌کند. در پایان فقط احساس تهی و خمودگی داشتم. چیز به‌یادماندنی‌ای جز جهان بصری فیلم ندیدم. حتی ربات همراهی که در تریلر بود حذف شده — واقعاً جای آن ربات‌ها و صحنه‌های نزدیک‌درگیر (CQC) خالی است. پتانسیل زیادی هدر رفته و این برایم تأسف‌آور است؛ برای من «The Creator» یک ناامیدی بزرگ بود. اگر دنبال تماشای جان دیوید واشنگتن در نقش‌های پرتحرکید، «Tenet» را توصیه می‌کنم؛ آنجا کاریزماتیک‌تر است و اکشن، داستان و پایانی رضایت‌بخش دارد. --- فیلم از نظر فنی چشم‌گیر است، اما از منظر بصری چیز زیادی نو ارائه نمی‌دهد. جلوه‌ها صیقل‌یافته‌اند، اما تکرارپذیر و گاهی خسته‌کننده می‌شوند. متأسفانه این تصاویر قوی قادر نیستند ضعف فیلمنامه را جبران کنند. شخصیت‌ها بسیار سطحی‌اند و هرگز احساس نزدیکی نسبت به سرنوشتشان پیدا نکردم. پس‌زمینهٔ جنگ بین انسان و هوش مصنوعی به‌خوبی توضیح داده نمی‌شود؛ اطلاعات مهم در قالب یک یا دو خط رها می‌شود بدون زمینه‌سازی واقعی، و پرسش‌های اساسی بی‌پاسخ می‌مانند. برای مثال، چگونه نیروهای انسانی می‌توانند بدون یاری هوش مصنوعی یک جنگ بزرگ را اداره کنند؟ فیلم چنین مسائل بنیادی ساخت دنیای داستانی را نادیده می‌گیرد. داستان به پیامدهای سیاسی فرضیهٔ خود نمی‌پردازد. ظاهراً آمریکا عملیات نظامی گسترده‌ای در آسیا برای حذف هوش مصنوعی انجام می‌دهد، اما واکنش جهانی به این اقدامات بررسی نمی‌شود. در عوض، فیلم به صحنه‌های احساساتی با سیمولانت‌ها تکیه می‌کند و آن‌ها را عمدتاً به‌عنوان قربانیان رنج‌کشیده نشان می‌دهد نه موجوداتی هوشمند با عمق فکری. بسیاری از انتخاب‌های طراحی منطقی نیستند؛ سیمولانت‌ها برای اینکه برای بیننده قابل‌شناسایی باشند، سوراخ بزرگی در سر دارند در حالی که داستان ادعا می‌کند قرار است شبیه انسان به‌نظر برسند. عناصر دیگری مثل سیستم‌های هدف‌گیری عجیب‌و‌قابل‌رؤیت یا ربات بمب‌گذاری که راه می‌رود بیشتر برای تأثیر دراماتیک طراحی شده‌اند تا روایت قابل‌باور. در نهایت، فیلم تقریباً تمام تمرکز خود را روی تصاویر و دست‌کاری احساسی گذاشته و از ایده‌های منسجم و جهان‌سازی منطقی غفلت کرده است.