فیلم A Different Man 2024

«ادوارد» (سباستین استن) مردی با چهره‌ای بدشکل است که در آپارتمانی فرسوده گیر کرده و زندگی‌اش کُند و بی‌جهت به نظر می‌رسد. همسایه‌ای جدید پیدا می‌کند: «اینگرید» (رِناته رینزوه) نویسنده‌ای است که با او دوست می‌شود و به او وعده نقش در نمایشش را می‌دهد. در همین حین، پزشکان او را تحت درمانی رادیکال قرار می‌دهند که به تدریج چهره‌اش را به وضعی نسبتاً عادی...

«ادوارد» (سباستین استن) مردی با چهره‌ای بدشکل است که در آپارتمانی فرسوده گیر کرده و زندگی‌اش کُند و بی‌جهت به نظر می‌رسد. همسایه‌ای جدید پیدا می‌کند: «اینگرید» (رِناته رینزوه) نویسنده‌ای است که با او دوست می‌شود و به او وعده نقش در نمایشش را می‌دهد. در همین حین، پزشکان او را تحت درمانی رادیکال قرار می‌دهند که به تدریج چهره‌اش را به وضعی نسبتاً عادی بازمی‌گرداند. وقتی به آپارتمان بازمی‌گردد و از سقفِ نم‌دارش چیزهایی نسبتاً نامأنوس بیرون می‌آید، درمی‌یابد که هیچ‌کس او را نمی‌شناسد و ناچار است هویتی دیگر بپذیرد. سپس کشف می‌کند که اینگرید واقعاً نمایشی دربارهٔ «ادوارد» نوشته و نقش اول نقشِ ادوارد است. او آن نقش را می‌خواهد؛ نقشِ اوست. چگونه بدون لو رفتن حقیقت آن را به دست آورد؟ به آشفتگی او ورود «اوسوالد» (آدام پیرسون) را اضافه کنید؛ مردی ظاهراً باملاحظه که او هم نقش را می‌خواهد و از جهت زیبایی ظاهری برتری دارد. اینگرید باید انتخاب‌های سختی کند، اما این وضعیت چه سرانجامی برای ادوارد رقم می‌زند؟ قصه به‌نوعی دورانی شکل می‌گیرد؛ انگار باید مواظب آرزوهایمان باشیم: امید می‌دهد و همزمان از آن می‌کاهد و تقریبا شخصیتِ اصلی را تبدیل به ضدقهرمان می‌کند. آیا این عادلانه یا موجه است؟ این درام نورِ انتقاد را بر نگرش‌های سطحیِ جامعه، بر تعصبات و پیش‌داوری‌ها می‌تاباند و هم‌زمان ناپایداری دوستی‌ها، شهرت و موفقیت را می‌کاود — همهٔ این‌ها با اجراهای جذابِ استن و پیرسون ارائه می‌شود. استن به‌ویژه سرشار از درماندگی است و پایان‌بندی، اگرچه تنها تا حدودی، حال‌وهوایی شبیه به چارلی چاپلین دارد. نتیجه اینکه فیلم گاهی خنده‌دار هم هست؛ فیلم‌نامه می‌خواهد قضاوتی تحمیل کند، بلکه موقعیت‌هایی را پیش می‌نهد تا خودمان از آن‌ها لذت ببریم و به قضاوت بنشینیم. فیلم وقتِ زیادی تلف نمی‌کند: از همان آغاز با ریتمِ تند وارد ماجرا می‌شویم، شخصیت‌ها شکل می‌گیرند و ارزش دیدنِ چندساعتی در سینما را دارد. در بارِ دوم دیدن، نکات ظریف بیش‌تری از تصویری کلی در ذهنم نقش بست. A Different Man با پارادوکسی خوشایند بازی می‌کند: شخصیتِ بیرون‌افتاده‌ای را که به‌خاطر ظاهرش طرد شده، می‌گیرد و سپس — ناگهان — تفاوت‌هایش را محو می‌کند. آیا او ناگهان پذیرفته می‌شود؟ آیا زندگی‌اش فوراً تغییر می‌کند؟ یا «موفقیت» چیزی فراتر از ظاهر است؟ آَرون شیمبرگ، نویسنده و کارگردان اهل نیویورک، ما را به تأمل وامی‌دارد: آیا ادوارد وضع بهتری پیدا کرده یا گرفتارِ ذهنیتِ قربانی‌بودنِ خودش است؟ در سومین فیلم بلندش، شیمبرگ فانتزی وسوسه‌انگیزی می‌سازد که حرف‌های زیادی دربارهٔ ادراک، هویت و خوشبختی درونی دارد. این داستانِ طنز تیره عمیقاً به نحوهٔ مواجههٔ ما با «دیگری» در اجتماع می‌پردازد و نشان می‌دهد که در خلوت خود چگونه غالباً اجازه می‌دهیم ظاهر بیرونی، هویت درونی‌مان را تعریف کند. صحنه‌ای که تومورهای ادوارد شُل می‌شوند و او عملاً پوست صورتش را نواری می‌کند، چه واقعی باشد چه خیالی، یکی از به‌یادماندنی‌ترین جلوه‌های ویژهٔ وحشتناک سینماست. داستان‌هایی که به‌طور تمثیلی به موضوعاتی مانند عزت نفس، پذیرش اجتماعی و تعصب می‌پردازند قطعاً ارزش توجه دارند، به‌شرط آنکه روایت‌شان معنادار، منسجم و قابل‌ارتباط باشد. متأسفانه اینجا نویسنده-کارگردان آَرون شیمبرگ در این زمینه ناکام می‌ماند. فیلم ماجرای عجیبِ ادوارد لموئل (سباستین استن)، بازیگریِ مشتاق در نیویورک که به‌خاطر بدشکلی‌های پوستی دچار رشدهای توموری در صورت شده را دنبال می‌کند. وقتی از درمان جدیدی که نوید درمان می‌دهد باخبر می‌شود، آن را می‌پذیرد و پس از وقایع متعددی که معنای «پوست‌کَندگی» را به شکلی گرافیک می‌دهند، ظاهری طبیعی و نسبتاً جذاب پیدا می‌کند. اما با این چهرهٔ نو آیا واقعاً آن چیزی است که می‌خواست؟ آیا می‌تواند با آن سازگار شود و از امتیازاتش بهره‌مند گردد؟ این تغییر او را وا می‌دارد که بپرسد آیا اکنون به‌خاطر ظاهرش پذیرفته شده یا به‌خاطر ذاتِ خودِ او؟ آیا واکنشی که قبلاً از دیگران می‌گرفت به آن بدی بوده که او تصور می‌کرد، یا دیدِ او نسبت به خودش تحریف‌شده بود؟ این مسئله وقتی شدت می‌گیرد که اوسوالد را می‌بیند — مردی خوش‌خلق و موفق که با همان بیماری زندگیِ پُرشادی دارد، بی‌آنکه خودکم‌بینیِ ادوارد را داشته باشد. از منظر مفهومی، این موضوعات جهانی و آشنا هستند، اما در این فیلم با فیلم‌نامه‌ای دست‌پاچه و بی‌ثبات که نمی‌تواند تصمیم بگیرد چه ژانری است — ترسناک هوشمندانه، کمدی سیاه یا روان‌شناختی — دست‌وپنجه نرم می‌شوند. نتیجه تلفیقی آشفته از این ژانرهاست با انتقال‌های ناگهانی و ناپخته، شخصیت‌پردازیِ ناکافی و کندوکاویِ کم‌رمق دربارهٔ ایده‌های محوری. در نتیجه فیلم به‌جای روبه‌رو شدنِ جسورانه با نیت‌هایش، اغلب دورشان می‌چرخد و گاهی خودش را می‌لغزاند. به همین دلیل، اگرچه اجراهای خوبِ پیرسون، رینزوه و برندهٔ گلدن گلوبِ استن فیلم را تاحدی نجات می‌دهد، این کافی نیست تا تولید را کاملاً از ناکامی‌اش برهاند. آثار آَرون شیمبرگ نشانه‌هایی از تبارِ ادبی دارند و از ابتدا به فیلم‌هایی مثل «مرد فیل‌نما» و «سیرا نو دو برژراک» اشاره می‌کنند، اما شجرهٔ واقعیِ نامحسوسِ اثر، نزدیک‌تر به «چهرهٔ دیگری» هیروشی تِشی‌گاهارا است. مثل آن شاهکار ژاپنی، این فیلم می‌پرسد وقتی مردی صورتِ بدشکل‌اش را از دست می‌دهد چه می‌شود اگر قفسِ اصلی هرگز بیرونی نبوده؟ فرضیه محکم است، کمدی‌اش لذت‌بخش و بازی‌ها متعهدانه‌اند؛ اما چیزی که کم است عمق و خلاقیتی است که پیچشِ داستان را به‌طور کامل محقق کند. ادوارد با نوروفیبروماتوز زندگی می‌کند؛ چهره‌اش سرشار از تومورهاست و در جامعه‌ای که نسبت به تفاوت حساسیت دارد متمایز شناخته می‌شود. او بازیگری ناکام است و به‌طبیعی خویشتن‌دار؛ مشتاقِ همسایه‌ای که تازه آمده. وقتی درمانی تجربی صورتِ هنجار به او عرضه می‌کند، آن را می‌پذیرد و خودِ گذشته‌اش را مثلِ پوستی مرده می‌اندازد. باززایی شده به‌عنوان «گای»، خوش‌قیافه و گمنام، باور دارد آزاد شده است؛ اما اینگرید نمایشنامه‌ای دربارهٔ زندگیِ پیشین ادوارد نوشته و نقش اول را به اوسوالد می‌دهد — مردی با همان وضعیت که هیچ‌گاه خودکم‌بینیِ ادوارد را نداشته است. اوسوالد کاریزماتیک، بااعتمادبه‌نفس و جذاب است؛ آنچه ادوارد هرگز نبود و گای هرگز نمی‌تواند باشد. آزارِ ادوارد تنها از دست دادنِ خود نیست، بلکه اعتقادش به اشتباه‌بودنِ انتخابش است: او تصور می‌کند اگر در چهرهٔ قبلی‌اش مانده بود، جای اوسوالد را گرفته و زندگی و عشقِ او را داشت. فیلم این را توهم می‌داند؛ ادوارد و اوسوالد شخصیت‌هایی کاملاً متفاوت دارند و اینگرید از ابتدا هشدار داده بود که او زنجیره‌ای از دل‌شکستگی‌ها بر جا می‌گذارد. اما خودبیزاری با منطق سروکار ندارد؛ حسادتِ ادوارد و یقینش به انتخابِ اشتباه، ماشه‌ای است برای اعمالِ هرچه‌بی‌پرواتری که او را به سوی ناامیدی می‌کشاند. استن و پیرسون هر دو با تمام وجود در نقش‌ها فرو می‌روند؛ استن بدبختیِ ادوارد را محسوس می‌سازد بدون آنکه التماسِ ترحم کند، و پیرسون گرمایی صادقانه به اوسوالد می‌بخشد تا شخصیتش هرگز به تمثیلی سرزنش‌آمیز تبدیل نشود. طنز پراکنده در فیلم دقیقاً به این دلیل کار می‌کند که جریان‌های تاریک‌تر فیلم را تلطیف نمی‌کند؛ شیمبرگ استعداد خوبی در لقای پوچی دارد. آنچه تجربه را مختل می‌کند شکاف‌های واقع‌پذیری است که تماشاگر را از جریان داستان می‌کَنَد: برای مثال تصور اینکه چنین درمان تجربی‌ای در قالب مطالعهٔ دو سو کور و در جمعیتی این‌قدر نادر آزمایش شود، باورپذیر نیست. دردناک‌تر از آن فقدان هرگونه پشتیبانی روان‌شناختی است؛ در عصری که گذارِ جنسیتی مستلزم درمان و ارزیابی گسترده است، این‌که کسی بتواند بدون پشتیبانیِ روانیِ متناسبِ چهره‌سازیِ شدید را پشت سر بگذارد، نوعی حذفِ راحتِ پیچیدگی‌های لازم است. این‌ها ایرادهای کوچک نیستند؛ انتخاب‌های ساختاری‌اند که واقع‌گراییِ روان‌شناختی فیلم را تضعیف می‌کنند. در نهایت، A Different Man پیش‌فرضی ارائه می‌دهد که چندان نو نیست، مگر به‌خاطر پیچشِ مبتنی بر حسادت. آن پیچش نیازمندِ توسعهٔ شخصیتِ بیشتر و کاوشِ خلاقانه‌تر در معنایِ این‌که باور داشته باشی انتخابی غیرقابل‌بازگشت کرده‌ای بود. شیمبرگ هوش و بازیگرانی برای ارائهٔ کاری پُرمایه دارد، اما فیلم به چرک‌نویسِ سطحیِ زیرکی اکتفا می‌کند در حالی که عمق لازم بود. با این همه، این ناکامیِ جالبی است که به‌خاطر جاه‌طلبی‌ها و لحظات طنز تیره‌اش ارزش دیدن دارد.