فیلم A Simple Plan 1998

آیا تا به حال احساس شرارت کرده‌اید؟ A Simple Plan را سم ریمی کارگردانی کرده و اسکات اسمیت فیلم‌نامهٔ آن را بر اساس رمان خودش نوشته است. بازیگران اصلی فیلم بیل پکستون، بیلی باب تورنتون، برینت بریسکو، بریجیت فوندا، چلسی راس و جک والش هستند. موسیقی اثر از دنی الفمن و فیلم‌برداری از آلار کیویلوست. در دل برف‌پوشِ میدوست آمریکا، دو برادر و یک دوست لاشهٔ هواپیمایی...

آیا تا به حال احساس شرارت کرده‌اید؟ A Simple Plan را سم ریمی کارگردانی کرده و اسکات اسمیت فیلم‌نامهٔ آن را بر اساس رمان خودش نوشته است. بازیگران اصلی فیلم بیل پکستون، بیلی باب تورنتون، برینت بریسکو، بریجیت فوندا، چلسی راس و جک والش هستند. موسیقی اثر از دنی الفمن و فیلم‌برداری از آلار کیویلوست. در دل برف‌پوشِ میدوست آمریکا، دو برادر و یک دوست لاشهٔ هواپیمایی را در برف پیدا می‌کنند که خلبان مرده‌ای در کابین دارد و یک کیف بزرگ حاوی بیش از ۴ میلیون دلار پول نقد. مسئلهٔ اخلاقی مطرح می‌شود: پول را نگه دارند (احتمالاً پول مواد مخدر است)، به پلیس تحویل دهند یا منتظر بمانند و ببینند چه می‌شود؟ تصمیمی گرفته می‌شود و این تصمیم عملاً زندگی همه را وارونه می‌کند. رمان اسکات بی. اسمیت برای اقتباس سینمایی ایده‌آل بود؛ در اصل این داستان نوآر کلاسیک با فضایی کوچک‌ شهریِ آمریکایی است که پیچشی اخلاقی دارد و در نهایت شهر را از درون متلاشی می‌کند. بسیار خوشایند است که نویسنده خودش منبع را اقتباس کرده و فیلم هم از نظر تولید کاری درجه‌یک از ریمی و تیمش است. داستان به‌ظاهر ساده است؛ از شخصیت‌ها و ما می‌پرسد وقتی با چنین پولی روبه‌رو می‌شویم چه باید کرد؟ سرنوشت آن‌ها را به‌سمت رویارویی اخلاقی می‌برد و از لحظهٔ تصمیم همه چیز تغییر می‌کند. ماجرا سه مرد و یک همسر باردار را در گردابی از انتخاب‌های بد و بدبختی می‌بلعد: پارانوییا، طمع، قتل، وحشت و دیگر بلاها که نظم نسبی زندگیِ امن و یکنواخت آن‌ها را برهم می‌زند. رینی، که گفته می‌شود از دوستان جوئل و ایتن کوئن دربارهٔ فیلم‌برداری در برف راهنمایی گرفته، سردی مناظر را به‌خوبی با فروپاشی تدریجی دنیای شخصیت‌ها پیوند می‌زند؛ مکان یخ‌زده مانند یک شخصیت اضافه عمل می‌کند و گاهی هم همدستِ داستان است. ریمی تصاویری به‌یادماندنی می‌گنجاند که حواس را می‌خراشند: حیوانات—کلاغ‌ها و روباهی در مرغداری—نماد پوسیدگی و ضرورت کشتن برای بقا هستند. ریتم فیلم فوق‌العاده است؛ ریمی با روشی قطره‌قطره فشار را زیاد می‌کند تا خشونت ناگهان داستان و تماشاگر را به لبه پرتگاه برساند. به‌عنوان یک درام شخصیتی، فیلم به‌خوبی ساخته شده و ریمی مدیون ارائهٔ بازی‌هایی چهارگانه است که عمق دارند. تورنتون به‌درستی برای نقش برادر کندتر مورد تحسین قرار گرفت، در حالی که پکستون نقشِ مردِ شایسته و آمریکاییِ معمولی را عالی ایفا می‌کند؛ بریسکو در نقش دوستِ «الکل‌زدهٔ شهر» و فوندا به‌عنوان همسرِ نوعی فم‌فاتال معکوس نیز شایستهٔ ستایش‌اند و شخصیت‌هایی را به تصویر می‌کشند که این نوآر نئو‌شکسپیریایی را زنده می‌کنند. در بخش فنی هم نکات قابل توجهی هست: تصویربرداری کیویلو هماهنگ با ایدهٔ ریمی دربارهٔ پس‌زمینهٔ برفی است و موسیقی الفمن، هرچند شاید برای تازه‌واردان به آثارش جاذبهٔ خاصی نداشته باشد، به‌خوبی کار می‌کند؛ ضرب‌آهنگِ بم با سازهای بادیِ مناسب جایگزین شده و در میان درختان حس هشداری ایجاد می‌کند. در نهایت همه چیز به کیفیت روایت برمی‌گردد و از این نظر A Simple Plan یک تولید درجه‌یک است. اگر فیلم را ندیده‌اید یا رمان را نخوانده‌اید، پیشنهاد می‌کنم اول رمان را بخوانید چون در فیلم ناگزیر تعدیلاتی صورت گرفته، اما این موضوع از ارزش فیلم کم نمی‌کند؛ تجسم تصویری رمانِ اسمیت جذاب، هولناک و به‌طرزی دلگیر است. این فیلم، جدا از آثار مستقل ریمی، تا آن زمان بهترین کار او بوده و شاید بهتر باشد او در آینده سراغ آثار نئو-نوآر بیشتری برود. نمره: 9 از 10 درختی جنایی و سرد در جنگل‌های زمستانی مینه‌سوتا دو برادر و یک دوست از شهری کوچک در مینه‌سوتا (با بازی بیل پکستون، بیلی باب تورنتون و برنت بریسکو) لاشهٔ هواپیمایی را در جنگل پیدا می‌کنند که بیش از ۴ میلیون دلار پول نقد در آن است. آن‌ها گمان می‌کنند پول‌ها مربوط به مواد مخدر است و نقشهٔ ساده‌ای می‌ریزند: پول را تا بهار نگه دارند تا اگر هواپیما کشف شد و کسی قانونی ادعا نکرد، تقسیمش کنند. اما به‌خاطر حماقت، بی‌اعتمادی و طمع اوضاع طبق نقشه پیش نمی‌رود. بریجیت فوندا در نقش همسر قهرمان فیلم حضور دارد. A Simple Plan (1998) را سم ریمی پیش از موفقیت بزرگ سه‌گانهٔ اسپایدرمن ساخت و اسکات بی. اسمیت آن را بر اساس رمان صفحه‌صفحهٔ خودش نوشت (تغییراتی هم هست که هر دو نسخه را ارزشمند می‌کند). فضای زمستانی مینه‌سوتا برای این درام روان‌شناختی تاریک مناسب است. بهترین نکتهٔ فیلم بررسی ماهیت انسان و این‌که «محبت به پول سرچشمهٔ انواع شرارت‌هاست»—همان‌طور که در کتاب مقدس آمده—است. فیلم به‌خوبی نشان می‌دهد چگونه آدم‌های اساساً خوب و نرمال می‌توانند به‌واسطهٔ وسوسهٔ ثروت آسان فاسد شوند؛ چنان فاسد که حاضرند به کشتن، دروغ و توطئه متوسل شوند. داستان به‌خاطر سه شخصیت کاملاً تعریف‌شده بسیار مؤثر است. ما همه در زندگی واقعی این تیپ‌ها را دیده‌ایم: مردی سالم و تحصیل‌کرده که کامل از پتانسیلش استفاده نمی‌کند اما نسبتاً راضی است؛ بازنده و آدمِ بی‌عرضه‌ای که با اینکه چهل‌سالگی‌اش را رد کرده هیچ‌وقت با دختری نبوده؛ و یک دهاتیِ آزاردهنده. فیلم حدود دو ساعت است و در مینه‌سوتا (دلانو، سنت پل و گلدن ولی) و ویسکانسین (اشلند) فیلم‌برداری شده است. نمره: A- وحشت؛ پول واقعاً سرچشمهٔ همهٔ شرارت‌هاست «هنک» (بیل پکستون)، برادرش «جیکوب» (بیلی باب تورنتون) و دوست‌شان «لو» (برنت بریسکو) هنگام شکار در بیابان‌های پوشیده از برف به لاشهٔ هواپیما برمی‌خورند. جنازهٔ خلبان هنوز پشت کنترل است اما آن‌ها بیشتر به محتوای یک کیف ورزشی علاقه‌مندند: بیش از ۴ میلیون دلار! چه کار باید بکنند؟ تحویل دهند؟ برگردانند؟ نگهش دارند؟ داستان در پس‌زمینهٔ رؤیای آمریکایی کم‌جذاب و فقدان فرصت برای این مردان جریان دارد. هنک به‌زودی پدر خواهد شد و جیکوب مصمم است مزرعهٔ خانوادگی را که سال‌ها پیش مصادره شده بازپس گیرد. تصمیم گرفته می‌شود. در ابتدا سازمان‌یافته و منضبط‌اند؛ خبری از ولخرجی نیست، کارها حساب‌شده انجام می‌شود و زیر رادار می‌مانند—اما کم‌کم این انضباط شروع به ترک خوردن می‌کند. به‌ویژه چون سارا (بریجیت فوندا) احتمالأ حتی مصمم‌تر از مردانی است که پول را یافته‌اند. فشارها افزایش می‌یابد، اعتمادها فرومی‌پاشد و چند روزنامه‌برگ اطلاعات بیشتری دربارهٔ احتمال منبع پول‌ها به دست‌شان می‌دهد. با ورود اف‌بی‌آی اوضاع در همه جهات تیره می‌شود. تورنتون با بازی سرشار از کنترل خود بیشترین تحسین را می‌گیرد—شاید اخلاق‌مدارترینِ گروه—اما هر سه بازی خوب‌اند و فوندا نقشش را کم‌کم آتش‌پاش‌تر می‌کند. هرچند پایان تا حدی اغراق‌آمیز است، این داستان به‌خوبی نشان می‌دهد مردم تا چه حد ممکن است برای بهتر کردن وضعیت‌شان دست به چه کارهایی بزنند. قرارگیری داستان در سرمای و تاریکی و ذهنیت نسبتاً ساده‌لوح شهر کوچک (به‌ویژه در میان نهادهای انتظامی محلی) این سناریو را مؤثر می‌کند؛ شهری خواب‌آلود که گویی از یک فیلم وحشت بیرون آمده است. فیلم با کمترین گفتگوهای زائد و با نگارش دقیقی دربارهٔ انتخاب‌های بد و نتایج وخیمی که به‌دنبال دارند، ساخته شده و ارزش چند ساعت تماشا را دارد.