فیلم Witness 1985

برای یک تریلر دههٔ ۸۰ دست‌کم باید گفت نسبتاً هوشمندانه است. فرمول این تریلر (درام) از نظر سکانس‌های اکشن یا تعلیقِ پنهان‌شده چیز تازه یا متمایزی نبود، اما همچنان برای این ژانر و دهه‌اش ویژه و قابل‌توجه است. داستان بسیار جذاب است و محور آن دربارهٔ افرادِ بیرون‌افتاده‌ای است که خارج از هنجارِ عمدهٔ جامعه محسوب می‌شوند. داشتنِ تریلری که جامعهٔ آمی‌ش‌ها را محور قرار می‌دهد،...

برای یک تریلر دههٔ ۸۰ دست‌کم باید گفت نسبتاً هوشمندانه است. فرمول این تریلر (درام) از نظر سکانس‌های اکشن یا تعلیقِ پنهان‌شده چیز تازه یا متمایزی نبود، اما همچنان برای این ژانر و دهه‌اش ویژه و قابل‌توجه است. داستان بسیار جذاب است و محور آن دربارهٔ افرادِ بیرون‌افتاده‌ای است که خارج از هنجارِ عمدهٔ جامعه محسوب می‌شوند. داشتنِ تریلری که جامعهٔ آمی‌ش‌ها را محور قرار می‌دهد، نه تنها تفاوتِ باورهای مردم را نشان می‌دهد، بلکه آشکار می‌کند که چه‌قدر بسیاری نسبت به راه و رسم اقلیت‌ها و مواضع‌شان ناآگاه‌اند. نکات مثبت زیادی در فیلم برجسته است. هریسون فورد عالی است؛ بله، اجرای او کامل است. جان بوکِ او زمخت و خشن است، اما با پیشروی داستان گرمی و خصایص آرامِ موردنیاز نقش را به‌خوبی نشان می‌دهد. کلی مک‌گیلیس بازیگری است که در بسیاری از فیلم‌هایی که نقش اول را دارد مرا نا‌امید کرده، اما اینجا او را می‌بخشم چون به‌عنوان ریچل که زن آمی‌شی‌ای است و هم با احساسات درونی و هم با دنیای بیرونی تهدیدکننده‌ای که می‌خواهد به پسرش آسیب بزند مبارزه می‌کند، درخشان است. از نظر من پیتر ویر یکی از کم‌تقدیرترین کارگردانان عصر مدرن است و در این فیلم دستان هنرمندانه‌اش داستان را ماهرانه کنار هم می‌گذارد. فیلم‌برداری جان سیل چشم‌نواز و در سطح عالی است. از نظر بازیگری و روند ساخت، تقریباً فیلمی کامل است. تنها نکته‌ای که خلاف نظرِ عموم می‌گویم مربوط به موسیقی متن است؛ برای من کارِ موریس جار با سینثِ کشدار چندان با فضا همخوانی ندارد—شخصاً ترجیح می‌دادم تنظیمِ ملایم‌تری از ارکستر زهی بشنوم. برای کسانی که به‌دنبال تماشای نخستین اثر در ژانر درام/تریلر هستند، این فیلم انتخاب بدی نیست. داستان محکم است و پایان‌بندی هم به خیال‌پردازی‌های استودیویی دلبستگی ندارد. امتیاز: ۹/۱۰ نسخهٔ ویژهٔ DVD یک مستند ساختِ فیلم بسیار خوب دارد که پر از اطلاعات باکیفیت است و برای طرفداران فورد، مصاحبه‌ای از خودِ بازیگر هم در آن هست که دیدنش ارزشمند است. --- خردۀ نامزدم از نسل هزاره است و سعی کرده‌ام او و دوستانش را به تماشای فیلم‌های کلاسیک ترغیب کنم. بعضی فیلم‌ها مثل Taxi Driver، Chinatown، The Godfather، Goodfellas، The Princess Bride و Blazing Saddles به دلایل مختلف کاملاً شکست خوردند. با این حال Witness به‌نوعی از تست سلیقهٔ نسل هزاره سربلند بیرون آمد؛ این موضوع مهم است چون واقعاً سخت است آن‌ها را وادار کنی چیزی را ببینند یا گوش کنند که بیش از چهار سال از عمرش گذشته باشد. اینکه آن‌ها واقعاً تا انتها نشستند و تماشا کردند، خود نکته‌ای است. فیلمنامه از محکم‌ترین‌هایی است که هالیوود تا آن زمان تولید کرده بود؛ داستانِ محضی است که با بازی و کارگردانی پشتیبانی شده و در نهایت تصویری زیبا رقم زده است. --- فیلمی اکشن در کالبدِ تورِ معرفیِ جامعهٔ آمی‌ش‌ها. در پرتغالِ ما مذاهب دیگری جز کلیسای کاتولیک چندان رایج نیست و جوامع آمی‌ش یا منونیت وجود ندارند، بنابراین این جامعهٔ مذهبی برایم هم کنجکاوی‌آور و هم غریزشده است: از نظر اعتقادی کاملاً با آن‌ها مخالفم و هرگز خود را عضوی از این جماعت نمی‌دانم، اما ایدهٔ تلاش برای زندگی ساده‌تر، دوری از فناوریِ بیش‌ازحد و هماهنگی بیشتر با ریتمِ طبیعت در دنیای امروز برایم جذاب است. اگرچه می‌دانم سازگاری با چنین سبک زندگی‌ای برایم دشوار خواهد بود، اما مایل بودم آن را تجربه کنم. در این فیلم سراغ پلیسی می‌رویم که پس از کشفِ موردی از فساد در درونِ نیروهای پلیس، ناچار می‌شود برای نجات جان خود و حفاظت از تنها شاهد یک جنایت—پسری آمی‌ش—ناپدید شود. پسر و مادرش در ناحیه‌ای روستایی و منزوی زندگی می‌کنند که نسبت به بازدید «انگلیسی‌ها» (اصطلاحی که برخی آمی‌ش‌ها برای مردم عادی به‌کار می‌برند) پذیرش چندانی ندارد. فیلم عادات، باورها و آدابِ این جوامع مذهبی سختگیر را نشان می‌دهد که از سر تواضع و ساده‌زیستی از هرگونه تجمل چشم‌پوشی کرده و از کشاورزیِ معیشتی زندگی می‌کنند. درست یا نادرست بودنِ جزئیات داستان را وارد بحث نمی‌کنم، اما به نظرم فیلمنامه تلاش کرده قصه‌ای منطقی و قابل‌باور بسازد؛ جایزهٔ اسکار بهترین فیلمنامهٔ اوریژینال هم گواهی است. با این حال جنبه‌هایی قابل‌بهبود دارد: هویت قاتلان می‌توانست مدت‌زمان بیشتری در هالهٔ ابهام بماند و انگیزه‌های آن‌ها برایم کافی و شفاف نبود. سرنوشت شوهرِ جوانِ بیوهٔ آمی‌ش نیز چندان روشن نیست. کشمکش میان او و بزرگان جماعت و پذیرش یا طردِ مأمور پلیس توسط جامعه می‌توانست عمیق‌تر کاوش شود. کارگردانی پیتر ویر در این پروژه دشواری‌هایی داشت: یافتن استودیویی که حاضر باشد سرمایه‌گذاری کند سخت بود و جامعهٔ آمی‌ش نیز به‌خاطر مقاومت‌شان در مقابل فیلم‌برداری و هراس از هجوم کنجکاوها، حمایت چندانی نکردند. از نظر فنی فیلم برجسته است: فیلم‌برداری خوب، تدوین عالی (که اسکار گرفت)، سکانس‌های اکشن مناسب، صحنه‌آرایی و لباس‌هایی که محیطِ زندگی آمی‌ش‌ها و شیوهٔ سادهٔ زندگیشان را به‌خوبی بازسازی می‌کنند. نکتهٔ منفی: صحنهٔ برهنگیِ کلی مک‌گیلیس، علاوه بر اینکه در فضای فیلم به‌جای خود نیست، در خدمت داستان هم به‌نظر نمی‌رسد و بی‌جهت می‌آید. هریسون فورد پس از سال‌ها بازی در آثار فانتزی و علمی–تخیلی، این‌بار نقش متفاوتی دارد: قهرمانی اکشن با اسلحه که حاضر است هر کاری بکند تا روز را نجات دهد. او در این نقش کاملاً راحت به‌نظر می‌رسد و شایستگی نامزدی اسکار بهترین بازیگر مرد را دارد. کلی مک‌گیلیس چندان درخشان نیست اما وظایفش را انجام می‌دهد و مستحقِ امتیاز منفی جدی نیست. دنی گلاور هم یک آنتاگونیست متقاعدکننده است. --- وقتی یک پسر جوان آمی‌ش «ساموئل» (لوکاس هاس) و مادرش «ریچل» (کلی مک‌گیلیس) از جامعهٔ روستایی و عمدتاً کشاورزی خود به شهر بزرگ سفر می‌کنند، چیز بیشتری از آنچه انتظار داشتند می‌بینند—او شاهد قتل بی‌رحمانهٔ یک پلیس مخفی می‌شود. پلیس‌ها تصمیم می‌گیرند برای محافظت از او او را به خانه‌اش بازگردانند و جان بوک (هریسون فورد) را همراهِ او می‌فرستند تا تا زمانِ محاکمه از او محافظت کند. اما عاملان جنایت در تعقیبِ او هستند و به‌زودی مشخص می‌شود کسی در درونِ تحقیقات باِ نیروهای خلافکار هم‌دست شده تا شاهد را پیدا و حذف کند. به‌عنوان معرفی‌ای از سبکِ زندگیِ این جامعه، پیتر ویر تصویری دقیق از جامعهٔ صلح‌جو و بدون فناوری نشان می‌دهد که تلاش می‌کنند هم‌زیستی با پیشرفتِ بی‌اِمان و بی‌تحملیِ همسایگانِ گاهی تحریک‌آمیزشان داشته باشند. اینکه آن‌ها برای مواجهه با خطری که وقتی مکانِ پسر فاش می‌شود بی‌آماده‌اند، واقعاً کم‌گفته است—و این عامل، به‌همراه بازیِ زیرکانهٔ گربه و موش میان سیلوهای غلات در پایان، به تیزیِ این تریلر می‌افزاید. درامِ عاشقانه‌ای هم وجود دارد—همان‌طور که بوک کم‌کم نسبت به ریچل علاقه‌مند می‌شود و این موجب دلخوری دانیل (آلکساندر گودونوف) می‌گردد—که روایت را، هرچند آهسته، پیش می‌برد. فیلمنامه فرصت زیادی به فورد برای نمایش کاریزما نمی‌دهد؛ شخصیت او تا حدی یکنواخت است و کم‌گوییِ مک‌گیلیس هم در بخش‌هایی سرعت داستان را کند می‌کند. گذر زمان چندان با فیلم مهربان نبوده و حالا بیش‌تر به کنجکاویٔ سینمایی شبیه است تا یک درام جنایی نفس‌گیر، اما هنوز ارزش تماشا را دارد—و اجرای تاثیرگذار لوکاس هاسِ ۹ ساله قابل‌توجه است.