فیلم The Zone of Interest 2023

آشویتس محل ارتکاب بزرگ‌ترین جنایت غیرقابل‌ بخشش تاریخ بشر است؛ مکانی که انسانیت در آن گم شد و خاطره‌اش تا ابد با وحشت و نفرت‌پرازی همراه است. «منطقهٔ توجه» (The Zone of Interest) ساختهٔ جاناتان گلیزر، تجربه‌ای تازه و تکان‌دهنده از مواجهه با این تاریخ است؛ فیلمی که با انتخاب زاویه‌ای متفاوت و صدابندی خیره‌کننده، به‌جای نمایش مستقیم صحنه‌های خشونت، وحشت را از طریقی زیرپوستی...

آشویتس محل ارتکاب بزرگ‌ترین جنایت غیرقابل‌ بخشش تاریخ بشر است؛ مکانی که انسانیت در آن گم شد و خاطره‌اش تا ابد با وحشت و نفرت‌پرازی همراه است. «منطقهٔ توجه» (The Zone of Interest) ساختهٔ جاناتان گلیزر، تجربه‌ای تازه و تکان‌دهنده از مواجهه با این تاریخ است؛ فیلمی که با انتخاب زاویه‌ای متفاوت و صدابندی خیره‌کننده، به‌جای نمایش مستقیم صحنه‌های خشونت، وحشت را از طریقی زیرپوستی و تکان‌دهنده منتقل می‌کند. فیلم به‌صورت شگفت‌انگیزی تضاد میان زندگی روزمرهٔ یک خانواده و جنایات عظیم کنارِ دیوار را نشان می‌دهد: خانه‌ای زیبا و باغی آراسته درست در کنار اردوگاه مرگ. صدای دائمی فریادها، غرش کوره‌ها و صدای گلوله‌ها به‌عنوان پرده‌ای صوتی پیوسته عمل می‌کنند و از طریق طراحی صدا بیننده را با حس ترس و تهوعی ماندگار مواجه می‌سازند. گلیزر با استفاده از پلان‌های ایستا و قاب‌بندی‌های متوسط تا لانگ‌شات، زندگی «آرمانی» خانوادهٔ فرمانده اردوگاه را مقابل افکار و تصاویر وحشتناک قرار می‌دهد؛ تصاویری که اغلب خارج از قاب رخ می‌دهند اما بر تماشاگر تأثیر عمیقی می‌گذارند. اجرای کریستیان فریدل در نقش رودولف هوس و به‌ویژه ساندرا هوِلِر در نقش هِدویگ، همسرش، ستودنی است. زوجی که زندگی مرفه و عادی خود را دنبال می‌کنند در حالی‌که فاجعه‌ای عظیم تنها چند متر آن‌طرف‌تر جریان دارد؛ ناآگاهی یا بی‌اعتنایی معمول آن‌ها ــ و رفتارهای روزمرهٔ عادی مثل باغبانی و مهمانی‌های اجتماعی ــ در تضادی تکان‌دهنده با دودِ حاصل از کوره‌ها و سروصدای رنج است. فیلم عمداً از نمایش صحنه‌های گرافیکی اجتناب می‌کند و به‌جای آن با نشانه‌ها و دلالت‌های ساده اما قدرتمند، حس بدیع و ماندگاری از وحشت می‌آفریند؛ این روش باعث می‌شود اندیشهٔ بیننده فعال شود و تأثیر عاطفی فیلم عمیق‌تر شود. فیلم همچنین به مفهومی آشنا اما اثرگذار بازمی‌گردد: «تفریح‌پذیری شر»، که ریشه‌اش در زندگی روزمرهٔ خانواده‌ها و خانه‌هاست. «منطقهٔ توجه» نشان می‌دهد چگونه کارهای روزمره، مصرف‌گرایی و مشغولیات اجتماعی می‌تواند به تسهیل یا کم‌اهمیت جلوه‌دادن یک جنایت عظیم بینجامد؛ تصویری که هم تکان‌دهنده و هم تأمل‌برانگیز است. از حیث فنی، فیلم با موسیقی و طراحی صوتی بسیار قوی و فیلم‌برداری غالباً ایستا و جوّساز همراه است؛ این عناصر به‌ویژه در ساختن فضای خفقان‌آور و قرار دادن بیننده در حالت نگرانی مداوم نقش کلیدی دارند. برخی صحنه‌ها، مانند توالی‌های شب‌دید در نور مادون‌قرمز و صحنه‌هایی که در آن دختری شبانه برای کارگران اردوگاه میوه می‌گذارد، بسیار روان‌شکن و تأثیرگذارند. با این‌حال، نقدهایی نیز به فیلم وارد شده است: برخی تماشاگران فیلم را کند و بیش از اندازه هنری می‌دانند؛ بعضی صحنه‌ها و موسیقی‌های نامتجانس را نادرست یا اغراق‌آمیز یافته‌اند و معتقدند برخی بخش‌ها بیش از حد به تفسیر تماشاچی واگذار شده‌اند. همچنین فیلم در بازنمایی تاریخی گوشه‌هایی را دگرگون کرده و از آزادی‌های روایی استفاده کرده است که ممکن است برای مخاطبانی که انتظار درسی مستند از تاریخ دارند آزاردهنده باشد. از منظر جوایز و حضور جشنواره‌ای، فیلم در کن ۲۰۲۳ موفق به دریافت گرندپری و جایزهٔ فیپرس‌چی شد و در فصل جوایز بعدی نامزدهای ارزشمندی را به‌دست آورد؛ از جمله نامزدی در چند رشتهٔ اسکار که توجه گسترده‌ای را به خود جلب کرد—به‌ویژه بابت طراحی صوت که در این اثر یکی از نقاط قوت برجسته است. خلاصه اینکه «منطقهٔ توجه» فیلمی تکان‌دهنده، ناراحت‌کننده و به‌طور مؤثر تهوع‌آور است؛ اثری که به‌جای نمایش صحنه‌های خونین، با دقتی سرد و هنری، شرّ روزمره را به نمایش می‌گذارد و بیننده را وادار به پرسشگری می‌کند. این فیلم ممکن است برای همه مناسب نباشد، اما ارزش دیدن دارد—به‌ویژه برای کسانی که حاضربه مواجههٔ مستقیم و بی‌رحمانه با ابعاد اخلاقی و روانی جنایات تاریخی‌اند.