فیلم Dead Man Walking 1995

این فیلم تحسین‌برانگیز است؛ اثری پرقدرت که نگاهی متعادل به مسئلهٔ مجازات اعدام دارد. داستان آن برگرفته از خاطرات و تجربه‌های واقعی خواهر هلن پرژان است، هرچند مانند اغلب اقتباس‌ها، برای نیازهای دراماتیک فیلم تا حدودی دستکاری شده — مثلاً دو زندانی‌ای که او به آن‌ها مشاورهٔ روحانی می‌داد در فیلم با هم ادغام شده‌اند. به‌طور جانبی، خواهر پرژان در صحنه‌ای مربوط به یک شب...

این فیلم تحسین‌برانگیز است؛ اثری پرقدرت که نگاهی متعادل به مسئلهٔ مجازات اعدام دارد. داستان آن برگرفته از خاطرات و تجربه‌های واقعی خواهر هلن پرژان است، هرچند مانند اغلب اقتباس‌ها، برای نیازهای دراماتیک فیلم تا حدودی دستکاری شده — مثلاً دو زندانی‌ای که او به آن‌ها مشاورهٔ روحانی می‌داد در فیلم با هم ادغام شده‌اند. به‌طور جانبی، خواهر پرژان در صحنه‌ای مربوط به یک شب زنده‌داری حضور دارد اما نامش در تیتراژ نیامده است. فیلم گاهی خشن و زمخت است اما همیشه دیدنی باقی می‌ماند. سوزان ساراندون برای این نقش جایزهٔ اسکار بازیگری زن را دریافت کرد. علاوه بر خود فیلم، دو آلبوم موسیقی متن قابل توجه وجود دارد: یکی شامل آهنگ‌هایی از بروس اسپرینگستین، جانی کش و دیگران، و دیگری نسخه‌ای از موسیقی متن فیلم با فضایی اتمسفریک‌تر که شخصاً گاه برای مطالعه یا نوشتن داستان از آن استفاده می‌کنم. این فیلمی بسیار انسانی است که ابتدا و بیشتر بر بازی دو بازیگر اصلی و نیز بر بحث پیرامون مجازات اعدام تکیه دارد. فیلم‌هایی دربارهٔ اعدام معمولاً احساسات ما را هدف می‌گیرند چون موضوعی بسیار بحث‌برانگیز است و تقریباً هرکس دربارهٔ آن نظر دارد. بحث دربارهٔ مجازات اعدام پایانی ندارد؛ دلایل حقوقی، انسانی، اجتماعی و مذهبی قابل‌قبولی هم برای موافقان و هم برای مخالفان وجود دارد. در نهایت این انتخاب تا حد زیادی به نحوهٔ نگرش جامعه به نظام قضایی و اصلاحی بستگی دارد: آیا مجازات عبرت‌آموز مجرم ارزش بیشتری دارد یا امکان توبه و اصلاح او؟ فیلم بسیار شخصی است و بخش زیادی از آن حول گفتگوهای خصوصی بین راهبه و محکوم می‌چرخد؛ مردی که به‌اتهام قتل یک زوج نوجوان محکوم شده اما ادعای بی‌گناهی می‌کند. فیلمنامه برای حفظ کشش، جنبه‌هایی را برجسته می‌کند: تکرار ادعاهای بی‌گناهی، فضایی گاه بازیگوشانه بین راهبه و زندانی، واکنش‌های پرشور خانواده‌های قربانیان، و اتهاماتی دربارهٔ هم‌داستانی یا سازگاری سیستم قضایی با منافع سیاسی و تصویر فرماندار. فیلم از تم خود نهایت استفاده را می‌برد، به چند جهت شلیک می‌کند و در بیشتر موارد به اهدافش می‌رسد. علاوه بر اینکه بیانیه‌ای واقعی علیه مجازات اعدام است، درام تأثیرگذاری است که در آن مردی آشکارا شرور و پست از کارهایش پشیمان می‌شود، حتی اگر برای او خیلی دیر باشد. تنها نقد من به فیلمنامه همان فضای گاه‌وبیگاه بازیگوشانه میان راهبه و زندانی است که ضرورت نداشت و چندان مثبت هم نیست. سوزان ساراندون، یکی از بزرگ‌ترین بازیگران اواخر قرن بیستم، اجرای درخشان و احساسی‌ای ارائه می‌دهد که به‌حق اسکار را برایش به‌همراه آورد. او حساسیت و انسان‌دوستی بالایی نشان می‌دهد و به‌ندرت تن به تندروی‌های نمایشی می‌دهد (به‌جز شاید چند لحظهٔ شِیرین و نه‌چندان موفق در انتهای فیلم). این یکی از آثار برجستهٔ کارنامهٔ اوست. شان پن، گرچه هنوز جوان است، از این فرصت استفاده کرده و نشانه‌هایی از رشد بازیگری‌اش را ارائه می‌دهد؛ او اجرای خوبی دارد و بین کینه، پشیمانی، نومیدی و نیاز به رستگاری و بخشش تعادل برقرار می‌کند و شخصیتش را یک‌بعدی یا بیش‌ازحد تیره نشان نمی‌دهد؛ بلکه لایه‌ها و زیرمتن‌های روان‌شناختی قابل‌تأملی می‌بخشد. در سطح فنی، کارگردانی تیم رابینز ساده، کارآمد و هدفمند است. او اشتباهات بزرگ مرتکب نمی‌شود، از متریال اصلی استفادهٔ مناسبی کرده و با همکاری خود خواهر هلن، فضایی فراهم کرده تا بازیگران فضای لازم برای کارشان را داشته باشند. رابینز درک درستی از این داشت که فیلم تا حد زیادی به بازی دو بازیگر اصلی وابسته است و به‌جای افزودن عناصر مزاحم، تمرکزش را روی استخراج آنچه نیاز دارد گذاشته است. همچنین فیلم‌برداری خوب و قاب‌بندی مناسب (استفاده از میله‌ها و جلوه‌هایی که حس محبوس‌بودن را تقویت می‌کند) و فضاسازی عالی دارد. فیلم حتی یک ترانهٔ اصلی نیز دارد که توسط بروس اسپرینگستین ساخته شده است. ساراندون در این نقشِ راهبهٔ درونی‌پرداز و درگیر، در بهترین فرم خود ظاهر شده است؛ کسی که موظف است پشتیبانی روحانی به مردی در ردیف مرگ بدهد؛ مردی که به وحشیانه‌ترین شکل به اتهام تجاوز و قتل یک زن جوان و کشتن دوست‌پسر او محکوم شده و خود بارها بر بی‌گناهی‌اش اصرار می‌کند. با شمارش معکوس زمان و در جریان درخواست‌های تجدیدنظر، «خواهر هلن» باید رابطه‌اش با متهم را با تلاش برای دیدار خانواده‌های قربانیان که با قاطعیت معتقدند سیستم مقصران را شناخته، جمع و جور کند. این درام با ریتمی قدرتمند پیش می‌رود و دیالوگ‌های همدلانه بین ساراندون و پنی مانند حرکت بر لبهٔ طناب اجرا می‌شود؛ پنی نیز شخصیتی قدرتمند ارائه می‌دهد که تا حدودی ما را نسبت به مقصر بودن یا نبودن او در شک نگه می‌دارد. تیم رابینز با استفاده از تجربیاتش در جلوی دوربین، با کشیدن تارهای عاطفی تماشاگر توانسته هم انزجار ما را نسبت به جزئیات برانگیزد و هم حس انسان‌دوستانهٔ ما را که به شکل ناخوشایندی به چالش کشیده می‌شود. فیلم در لحظاتی بسیار تأثیرگذار و در موضوعات انتقام و جزا برانگیزانندهٔ تفکر است و دیدنش برای چند ساعت وقت‌گذاشتن ارزش دارد.