فیلم True Grit 2010

در طول دوران پُرآوازه‌شان، برادران کوئن بعضی از اصیل‌ترین، آیکون‌پران‌ترین و تحسین‌شده‌ترین فیلم‌های تاریخ را ساخته‌اند. آن‌ها پیش‌تر به اقتباس‌ها (No Country for Old Men, O Brother, Where Art Thou?) و بازسازی‌ها (The Ladykillers) پرداخته‌اند، اما حتی در آن آثار هم نشانهٔ بی‌اشتباهِ خلاقیتِ برادران کوئن، دیدی تحریف‌شده از جهان و حس طنز تلخ و کنایه‌آمیزشان دیده می‌شود. پس دربارهٔ «True Grit» چه باید گفت؟ این فیلم...

در طول دوران پُرآوازه‌شان، برادران کوئن بعضی از اصیل‌ترین، آیکون‌پران‌ترین و تحسین‌شده‌ترین فیلم‌های تاریخ را ساخته‌اند. آن‌ها پیش‌تر به اقتباس‌ها (No Country for Old Men, O Brother, Where Art Thou?) و بازسازی‌ها (The Ladykillers) پرداخته‌اند، اما حتی در آن آثار هم نشانهٔ بی‌اشتباهِ خلاقیتِ برادران کوئن، دیدی تحریف‌شده از جهان و حس طنز تلخ و کنایه‌آمیزشان دیده می‌شود. پس دربارهٔ «True Grit» چه باید گفت؟ این فیلم به‌عنوان بازاقتباسی از رمان چارلز پورتیس مطرح شده، یا به تعبیر امروزی «بازتصور» اثر. اما تقریباً نمی‌توان دربارهٔ فیلم صحبت کرد بدون آن‌که روح جان وِین در ذهنِ شنونده ظاهر نشود: شناخته‌شده‌ترین اقتباسِ کتاب، یکی از نقش‌های تعیین‌کنندهٔ این افسانهٔ سینما بود و بحث دربارهٔ آن فیلم اغلب حولِ اجرا و شخصیتِ وِین می‌چرخد: دامپزشکی فراموش‌شده و خسته که به‌نظر می‌رسید نقش برای وِین ساخته شده باشد. باید بگویم که میل من برای دیدن این فیلم بیشتر ناشی از سوابقِ درخشانِ برادران کوئن بود. طبیعتاً علاقهٔ زیادی به وسترن‌ها ندارم، اما به‌رغم ساخته‌های ضعیف‌ترِ گاه‌وبی‌گاه (نگاه به تو، Burn After Reading)، استعداد خالصِ کوئن‌ها و انتخابِ جف بریجز برای نقشی شبیه به نقشِ جان وِین باعث کنجکاوی‌ام شد. داستان ساده و مستقیم است: پدرِ نوجوانِ متی راس (Hailee Steinfeld) توسط جنایتکاری به‌نام چِینی (Josh Brolin) کشته می‌شود و او تصمیم می‌گیرد شخصاً دنبال حقّش برود. برای این کار، یک مارشال فدرالِ بدنام به‌نام روبن «روستر» کاگ‌برن (Jeff Bridges) را استخدام می‌کند، و یک رنجرِ تگزاسی مغرور (Matt Damon) هم برای گرفتن جایزهٔ بزرگ همراه می‌شود. همین و دیگر هیچ. قصه‌پردازی پیچیدهٔ معمولِ کوئن‌ها، شبکه‌های درهم‌پیچیدهٔ زیرپلات و پیچ‌وخم‌های عجیب و حساب‌شده که انگار فیلمنامه یک نوار موبیوس است، این‌جا غایب‌اند. آن سرکشیِ ژانری، نگاهِ طعنه‌آمیز به روایت‌ها و آن حسِ مشاهده‌گرِ خشکِ برادران که سوژه‌ها را مانند نمونه‌ای در شیشه بررسی می‌کنند، نیست؛ این فیلم کارگردانیِ سرراست و روایتی ساده است که با همهٔ توانِ هنری و خلاقِ کوئن‌ها اجرا شده. اما چیزی که قطعاً وجود دارد، غنای شخصیت‌ها، اجراهای بی‌نقص، فیلم‌برداری چشم‌نواز و موسیقی گیراست که دیگر از ویژگی‌های به‌یادماندنیِ فیلم‌های کوئن به‌شمار می‌رود. توجهِ طبیعی به جف بریجز جلب می‌شود که جرات کرده نقشی را بازی کند که قبلاً یکی از اجراهای تعیین‌کنندهٔ سینما بوده است. بریجز تلاشی برای تقلیدِ وین نمی‌کند؛ او در این شخصیت فرو می‌رود و آن را مانند یک کت به تن می‌کند؛ کتی پُرمو و ژولیده و بدبو. اما بریجز ارائهٔ معمولِ چنین شخصیتی را وارونه می‌کند: به‌جای نمایشِ یک قهرمانِ سرد و بی‌احساس که قلبش با حضورِ کودکی گرم می‌شود، این کاگ‌برن ابتدا به‌عنوان آدمی راحت‌طلب و با شهرتِ فرسوده معرفی می‌شود که عملاً دست کشیده و به خواب و مستی مشغول است، و اتفاقاتِ فیلم به تدریج آن پوستۀ بی‌فایده را می‌زدایند تا نیرویی طبیعی زیر آن آشکار شود. مت دیمون—بازیگری که قبلاً در فیلمی از کوئن‌ها حاضر نشده اما انگار باید می‌شد—نیز اجرای خوبی دارد در نقشِ رنجرِ مغرور و شوخ‌طبعِ لبو، و بری و بَرلِی و جاش برولین هم در نقش‌های کوتاه اما مؤثرشان خوب ظاهر می‌شوند. اما کارِ اصلی بر دوشِ شانه‌های کثیفِ بریجز نیست. مرکزِ توجهِ ما متی راسِ چهارده‌ساله است، و اجرای هِیلی استینفلدِ چهارده‌ساله، خلاصه اینکه، یکی از بهترین اجراهایی است که در مدتی طولانی دیده‌ام. اینکه چنین اجرای فوق‌العاده‌ای از یک نوجوان ببینیم، و تازه نخستین تجربهٔ سینمایی‌اش هم باشد، شگفت‌انگیز است. متیِ استینفلد باهوش، زیرک، پخته و درعین‌حال کودکانه، ترسان، شجاع و نیرویی طبیعی به‌خودیِ خود است. او حقش را مطالبه می‌کند و هیچ‌چیز مانعش نخواهد شد. صحنهٔ اوایل که با معامله‌گری دربارهٔ اسب و پول مذاکره می‌کند نه‌تنها خنده‌دار که معرفِ شخصیت است؛ یکی از بهترین معرفی‌های شخصیتی در تاریخ سینما. فیلمِ نسبتاً ساده و بی‌تکلفِ کوئن‌ها سزاوارِ قضاوتی مشابه است: من واقعاً این فیلم را دوست داشتم. عظمت فراوانی در آن هست؛ از اجراهای قدرتمند بریجز و استینفلد گرفته تا فیلمنامهٔ تاریک، تأثرآمیز و خنده‌دار، فیلم‌برداری نفس‌گیر راجر دکینز و موسیقی وهمناک کارتر بارول که شامل بازآرایشِ سرودهای کلاسیک است. این یکی از کامل‌ترین فیلم‌هایی است که دیده‌ام. --- برخی گفته‌اند این فیلم به رمان نزدیک‌تر از نسخهٔ جان وِین است. من کتاب را نخوانده‌ام اما باید بگویم تفاوتِ زیادی بین نسخهٔ وین و این نسخه حس نکردم. البته در جزئیات تفاوت‌هایی بود اما عناصر اصلی تقریباً همان بودند. پایانِ فیلم کمی غم‌انگیزتر بود، اما به‌جا و مناسب به‌نظر می‌رسید. فیلم در کل خیلی خوب بود. جف بریجز تفسیرِ بسیار خوبی از روستر کاگ‌برن ارائه داد. من او را در این فیلم تا حدی «شبیهِ جان وین» یافتم که شاید دلیلِ علاقهٔ من به فیلم هم همین بود. --- مقایسهٔ این فیلم با نسخهٔ جان وِین از 1969 چندان فایده ندارد. در بسیاری جهات شبیه است—به‌ویژه در دیالوگ‌ها—اما در بسیاری دیگر روایتِ کاملاً متفاوتی از داستانِ مصممِ نوجوانِ «متِی» (Hailee Steinfeld) است که پدرش به‌دستِ «چِینی» (Josh Brolin) کشته شده و حالا با استخدامِ مارشال عبوسِ «روستر» (Jeff Bridges) پی‌گیرِ ماجرا می‌شود. تنها کسانی که دنبالِ این مرد هستند آن‌ها نیستند؛ «لا‌بوف» (Matt Damon)، یک رنجرِ تگزاسی، نیز در تعقیب است و پس از شروعی پرتنش این سه‌نفر با هم راه می‌افتند تا مرد را پیدا کنند که ظاهراً حالا با قانون‌گریزِ «نِد پپر» (Barry Pepper) همراه شده است. آن‌چه پس از آن می‌آید، کشمکش‌ها و بگومگوهای این سه شخصیتِ متفاوت است که هنگام نزدیک شدن به هدف پررنگ می‌شود. هرچند احساس کردم دیمون نقشِ کاریزماتیکِ تگزاسی را کمی کم‌‌بازی کرده، اما بریجز تلاشی قابل‌توجه دارد و توانسته شخصیت را با شرافتِ لجبازانه‌ای آمیخته به تجربه نشان دهد و تا حدودی به آن نقشِ شناخته‌شده احترام بگذارد. فیلمنامه لحظاتِ شوخ‌طبعانه‌ای دارد و استینفلد هم خوب عمل می‌کند؛ او نخِ اتصال قصه است تا فیلم به اوجِ تهدیدآمیز و قابل‌باورِ خود برسد—اوجی که از نسخهٔ قبلی واقعی‌تر است. بازیگرانِ کمکی نیز نقشِ خود را خوب ایفا می‌کنند؛ از جمله دیکین متیوز که به‌عنوان معامله‌گرِ سرسختِ اسب‌ها بامزه است و با ارجاعاتِ مکرر به وکیلی که بر همهٔ رقبا غلبه می‌کند، دیگران را تحت‌فشار قرار می‌دهد. فیلم‌برداری وسعتِ مسیرشان و زیباییِ سرزمین را با شکوه ثبت کرده و پیشرفتِ داستان ریتمی پایدار دارد در تقریباً دو ساعت این ماجراجوییِ پرشخصیت. از نظر من شاید به‌پای نسخهٔ اصلی نرسد، اما نگاهی نو به ژانر وسترن است که با تلخی و گلوله‌آهنگیِ مناسب جواب می‌دهد. --- فیلمی دیگر که مرا ناامید کرد؛ داشتنِ یکی از بازیگرانِ محبوبم، مت دیمون، و با این‌حال چنین دل‌سردکننده بودن. مثل این بود که کسی ایدهٔ خوبی داشته، آن را به استودیو فروخته، بعد فیلم را شروع کرده و فراموش کرده داستان را بنویسد و فقط درجاها آن را ساخته‌اند. جدی می‌گویم، فارغ از این‌که منبع قصه کتاب باشد یا سریال یا فیلم یا کمیک، اگر با داستانِ خوب شروع کنی، فرقی نمی‌کند چه فرمتی داشته باشد—قصهٔ خوب هرجا تعریف شود عالی خواهد بود.