فیلم The Four Feathers 2002

بریتانیا علیه شورشیان سودانی در 1884 — با هیث لجر، وز بنتلی و کیت هادسون فیلم بر اساس رمان اِی.اِی.دابلیو. میسون ساخته شده: یگان بی‌تجربه‌ای از بریتانیا در سال 1884 به قلمرو تحت سلطه مصر در سودان فرستاده می‌شود تا با شورشیان مهدی بجنگد. هری (هیث لجر)، افسر جوانی که به‌طور غیرمنتظره‌ای از خدمت کناره می‌گیرد، توسط سه تا از بهترین دوستانش (از جمله وز بنتلی)...

بریتانیا علیه شورشیان سودانی در 1884 — با هیث لجر، وز بنتلی و کیت هادسون فیلم بر اساس رمان اِی.اِی.دابلیو. میسون ساخته شده: یگان بی‌تجربه‌ای از بریتانیا در سال 1884 به قلمرو تحت سلطه مصر در سودان فرستاده می‌شود تا با شورشیان مهدی بجنگد. هری (هیث لجر)، افسر جوانی که به‌طور غیرمنتظره‌ای از خدمت کناره می‌گیرد، توسط سه تا از بهترین دوستانش (از جمله وز بنتلی) و نامزدش (کیت هادسون) به‌خاطر بزدلی ملامت می‌شود. پس از تبعات نامطلوب، او به‌صورت مخفیانه عازم سودان می‌شود تا شاید ناموس خود را بازستاند. این فیلم (The Four Feathers، 2002) شبیه فیلم‌های ویکتوریایی درباره نبردهای بریتانیا در آفریقا مثل «زولو» (1964) و «خارطوم» (1966) است، اما از نظر من جذاب‌تر و محصولی مرغوب و مدرن‌تر محسوب می‌شود (نسخه قدیمی 1939 را ندیده‌ام). نکات درخشان زیادی در فیلم هست، مثلاً ایستادگی فردی هری در برابر فشار اجتماعی گسترده برای تطابق. دلیل او ساده است: هری هرگز نخواست سرباز شود و تنها برای رضایت پدر نظامی‌اش، مأموریت را پذیرفت. علاوه بر این، چه ربطی دارد آنچه در صحرای سودان رخ می‌دهد به او و امپراتوری بریتانیا؟ چرا باید جان یا عضوی را برای چنین هدفی مبهم به خطر بیندازد؟ یکی از بهترین بخش‌ها دوستی روزافزون هری با سودانی ابو فتما (جیمون هونسو) است. متأسفانه فیلم با دو مشکل روبه‌رو است: گاهی مکانیزم‌های روایی شخصیت‌ها را هدایت می‌کنند و نتیجه طبیعی یا واقعی به نظر نمی‌رسد. برای مثال، وقتی هری به‌سادگی به شورشیان مهدی می‌پیوندد و بعداً دیده می‌شود که به‌سوی هنگ بریتانیایی می‌تازد، واکنش مخاطب این است که «خب، واقعاً؟». مشکل دوم این است که از زمان نبرد اصلی به بعد فیلم نفس راحتی نمی‌کشد و شتاب‌زده به نظر می‌رسد؛ انگار فیلم اعتماد به نفس کند کردن روایت را ندارد و نگران محدودیت زمان دو ساعته است. اگر بتوانید از این دو ایراد بگذرید، این فیلم ماجرایی تاریخی و قابل‌اعتناست. مدت زمان: 2 ساعت و 12 دقیقه. فیلم‌برداری در انگلستان و مراکش انجام شده است. امتیاز: C+/B- فیلمی زیبا از نظر بصری و ساختار تاریخیِ قابل‌اعتنا، اما بسیار پاک‌سازی‌شده از هر جنجالی که می‌توانست به آن پرداخته شود. رمان «چهار پر» بارها به فیلم درآمده است؛ حتی در دورهٔ صامت‌ها. قبل از دیدن این نسخه، نسخهٔ 1939 را دیده بودم و شباهت‌ها و تفاوت‌های هر دو تقریباً جالب توجه است. کدام نسخه به رمان نزدیک‌تر است؟ نمی‌دانم—رمان را نخوانده‌ام—ولی دستم روی نسخهٔ قدیمی‌تر است. شاید نیازی به پرداختن زیاد به فیلمنامه نباشد: هری فاورشام، جوانی از خانواده‌ای نظامی، زیر فشار پدر به افسر شدن ترغیب می‌شود. اما روزهایی قبل از عزیمت هنگش به سودان و در جبههٔ شورش مهدی، تقاضای کناره‌گیری می‌دهد و برچسب بزدل می‌خورد؛ نماد این تحقیر هم تحویل پرهِ سفید است. در برابر این وضع، او تصمیمی رادیکال می‌گیرد و تنهایی راهی سودان می‌شود تا پرها را بازپس گیرد. نکتهٔ مثبت نسخه‌های قدیمی‌تر این بود که توانایی دارند این داستان را plausibly نشان دهند: دلایل اولیهٔ شخصیت برای نرفتن را توضیح می‌دادند و سپس با هوشمندی به مسائلی چون شرف، شهرت و غرور می‌پرداختند. بدون آن بستر، تغییر نظر قهرمان منطقی به نظر نمی‌رسد: فردی که قادر به جنگیدن در یک جنگ دوردست نیست، چگونه تنها به‌خاطر متهم شدن به بزدلی، تصمیم می‌گیرد تنها برود و مبارزه کند؟ این فیلم این تغییر در طرز فکر را ضعیف جلوه می‌دهد، درست توضیح نمی‌دهد و همه‌چیز را سطحی نشان می‌دهد. رابطهٔ عاشقانهٔ فاورشام و اثنه هم هرگز محکم به نظر نمی‌رسد. پایان فیلم کاملاً تغییر کرده و نسبتا قابل‌پذیرتر از پایان قهرمان‌پرور و میهن‌پرستانهٔ نسخهٔ 1939 است. هیث لجر بازیگر خوبی است و در این فیلم در وضعیت خوبی نمایش داده شده—قطعا یکی از جالب‌ترین آثار او در کارنامهٔ کوتاهش محسوب می‌شود. وز بنتلی و جیمون هونسو هم نمایش قابل‌توجهی دارند. اما بقیهٔ بازیگران چندان توانی برای توسعهٔ نقش‌ها دریافت نکرده‌اند؛ کیت هادسون تلاش چندانی نمی‌کند و بیشتر صرفاً از لباس‌های زیباش لذت می‌برد. از لحاظ فنی، فیلم بسیار خوب است. تلاش آشکاری برای وفاداری تاریخی به یکنواختی‌ها، تجهیزات و تاکتیک‌های نظامی شده است—دورانی که اطلاعات منتشرشده و قابل‌اعتمادی دربارهٔ آن وجود دارد: عصر ویکتوریایی، گسترش امپراتوری بریتانیا و استعمار آفریقا. با این حال، فیلم در پرداختن به «لانه‌های زنبور»ی مانند اتنوسنتریسیتهٔ گستردهٔ بریتانیایی‌ها در آن زمان، نژادپرستی، ستایش امپراتوری و «ماموریت نجات‌دهنده» اروپا در آفریقای «وحشی» احتیاط دارد و تا حد امکان از برخورد قاطع با این موضوعات پرهیز می‌کند. فیلم این دوره را بازسازی می‌کند، اما از مواجههٔ عمیق با این نکات اجتناب می‌کند؛ شاید تهیه‌کنندگان از عواقب سیاسی یا واکنش‌ها هراس داشتند. طراحی صحنه، محیط‌ها و فیلم‌برداری کارِ ستودنی انجام شده و نتیجه اثری زیبا و باوقار از نظر بصری است. اما موسیقی متن برای من چندان جالب نبود. هری عاشق پیشه (هیث لجر) کار نامعمولی مرتکب می‌شود و درست وقتی هنگش قرار است وارد عملیات در شمال آفریقا شود، از مأموریتش استعفا می‌دهد. او انگیزه‌اش را شرافتمندانه می‌داند—می‌خواهد کنار نامزد جدیدش «اثنه» (کیت هادسون) بماند—اما تقریباً همه دیگران او را بزدل می‌پندارند و نشان نهایی بزدلی را، یعنی پر سفید، به او می‌دهند. تنها دوستش «جک» (وز بنتلی) تا حدی احساس همدردی دارد، اما وقتی سربازان می‌روند، جک کاملاً طرد می‌شود—حتی از سوی معشوقه‌اش. او بزدل نیست و مصمم می‌شود به‌شکل ناشناس دنبال همراهانش برود؛ و همان‌طور که داستان پیش می‌رود، همه خوشحال می‌شوند که او این کار را کرده است. من نسخهٔ 1939 را خیلی دوست داشتم و اگر منصف باشیم، این بازسازی هم چندان بد نیست. کمی طولانی و پراکنده می‌شود و بازیگران فرعی عمدتاً بریتانیایی، حس تهدید واقعی را که سربازان در صحرای خود با درویش‌های هراس‌انگیز تجربه می‌کنند، تقویت نمی‌کنند. صحنه‌های نبرد نسبتاً خوب چیده شده و تعدادشان کافی است تا چالش پرمخاطرهٔ قهرمان را به سرانجام برساند. این در واقع وسیله‌ای فیلم‌پسند برای نمایش یک ستارهٔ کاریزماتیک است که به‌نظر می‌رسد از حضور در محیط نظامی ویکتوریایی لذت می‌برد؛ جایی که غرور گاهی پیش از سقوط قرار می‌گرفت. اگر از فیلم‌های ماجراجویانه و به سبک «پسرانه» خوشتان می‌آید، این فیلم برای چند ساعت سرگرمی رنگی و پرهیجان مناسب است.