فیلم A Streetcar Named Desire 1951

تم‌های جالب، اما ملودرامی بیش‌ازحد تحسین‌شده فیلم در اواخر ۱۹۵۱ اکران شد و الیا کازان آن را بر اساس نمایش‌نامهٔ تنسی ویلیامز کارگردانی کرد. «اتوبوسی به نام هوس» دارای بازی ویوین لی در نقش بلانش دوبوآ است؛ زنی عصبی که به خانهٔ خواهرش (کیم هانتر) در کوارتر فرانسوی نیواورلنز نقل مکان می‌کند و توسط برادرشوهر بی‌رحمش، استنلی (مارلون براندو)، آزار داده می‌شود. وقتی او به دنبال...

تم‌های جالب، اما ملودرامی بیش‌ازحد تحسین‌شده فیلم در اواخر ۱۹۵۱ اکران شد و الیا کازان آن را بر اساس نمایش‌نامهٔ تنسی ویلیامز کارگردانی کرد. «اتوبوسی به نام هوس» دارای بازی ویوین لی در نقش بلانش دوبوآ است؛ زنی عصبی که به خانهٔ خواهرش (کیم هانتر) در کوارتر فرانسوی نیواورلنز نقل مکان می‌کند و توسط برادرشوهر بی‌رحمش، استنلی (مارلون براندو)، آزار داده می‌شود. وقتی او به دنبال رابطه‌ای با یکی از دوستان استنلی (کارل مالدن) است، واقعیت زندگی‌اش کم‌کم فرو می‌ریزد. داستان از نظر تماتیک غنی است و پرداختن به آن برای من جذاب است. برای مثال، بلانش نماد اشرافیت جنوبی در حال احتضار است: درگیر وقار ظاهری، اخلاق و توهمات برتری؛ در حالی که استنلی کوالسکی نمایندهٔ دنیای ساده و اولیّهٔ طبقهٔ کارگر مهاجر و فساد اخلاقی جامعهٔ مدرن — یا دست‌کم ظاهر اخلاقی آن — است. اما نحوهٔ رویارویی بلانش و استنلی نشان می‌دهد که ویلیامز طرف هیچ‌کدام را نمی‌گیرد، و این تماشاگر را در تشخیص طرف درست مردد می‌گذارد. اگرچه تکبر اولیهٔ بلانش سزاوار سرزنش است، من قاطعانه طرف بلانش را می‌گیرم، چون رفتارهای تهاجمی پیوسته و فزایندهٔ استنلی روزبه‌روز کمتر قابل توجیه می‌شود. آنچه بلانش دربارهٔ املاک دوبوآ انجام داده یا نداده می‌تواند محل بحث و حقیقت‌جویانه پیگیری شود؛ اما بیشتر مسائل دیگری که استنلی علیه بلانش مطرح می‌کند عملاً ربطی به او ندارد. بالاخره هر کسی در گذشته‌اش رازهایی دارد، حتی استنلی هم از این قاعده مستثنی نیست، اما او آن‌قدر زمخت است که بعید است روزی اعتراف کند. یک منتقد به‌اشتباه بلانش را «پدوفیل» خواند، اما او معلوم است تعریف آن واژه را نمی‌داند: پدوفیلیا به معنای جذبهٔ جنسی پایدار نسبت به کودکان قبل از بلوغ است. بدترین چیزی که می‌توان به بلانش نسبت داد، جذبهٔ به نوجوانان اواخر نوجوانی است (ephebophilia)، که در مورد او با علاقهٔ جدی‌اش به میچ (مالدن) تعدیل می‌شود. بسیاری از تماشاگران از بازی براندو در «اتوبوس...» تمجید می‌کنند، اما نمونه‌های بهتری از نبوغ او هست، مانند «شیران جوان» (۱۹۵۸)، «یک‌چشمانِ جک» (۱۹۶۱)، «شورش در ناوگان» (Mutiny on the Bounty، ۱۹۶۲)، «شکاف‌های میزوری» (۱۹۷۶) و «آخرالزمان اکنون» (۱۹۷۹)، فقط برای نمونه. تصویر مارلون از کوالسکی با خصیصه‌های بی‌دلیلاً خصمانهٔ شخصیت تضعیف می‌شود؛ به عبارت دیگر، اجرا ممکن است عالی باشد، اما شخصیت آن‌قدر زننده است که دشوار است بتوان از آن لذت برد. یکی از مشکلات اصلی فیلم این است که شخصیت‌ها تک‌بعدی و غیرقابل‌باور به نظر می‌رسند. بلانش مادام‌العمر نمایشی است با وقار ظاهری، استنلی حیوان‌صفت و خشن، استلا همسر وفادار و کور و میچ شیفته و نادان جلوه می‌کند. نقش‌آفرینی ویوین لی از حدِ اندازه خارج و مصنوعی است؛ اگر فیلم ده سال بعد ساخته می‌شد شاید جایزهٔ Razzie نصیبش می‌شد. و من بلانش را سرزنش نمی‌کنم؛ او با فیلمنامهٔ ملودراماتیک تا جایی که می‌توانست بازی کرده است. بعضی عناصر واقعاً مضحک‌اند؛ مثلاً این فرض که میچ هرگز نتوانسته بلانش را «تحت نور کامل روز» ببیند، در حالی که او را به پیِر (اسکله) برده است. بخش «کم‌کردن نورها» بی‌معنی و بد اجرا شده، مخصوصاً در برابر زیبایی آشکار ویوین، صرف‌نظر از سنش. در واقعیت میچ باید (و احتمالاً می‌خواست) هرچند سال پای او را ستایش کند، بی‌اعتنا به آنچه در گذشته اتفاق افتاده است. همچنین توجیه سِخره‌آمیز خودکشی یک شخصیت خارج از صحنه وجود دارد. در نمایش‌نامه دلیل آن قرار گرفتن در رابطه‌ای همجنس‌گرایانه بود که به‌ویژه با توجه به دورانِ آن قابل فهم و مؤثر است، اما برای فیلم به خاطر ملاحظات اخلاقی این مورد تغییر داده شد و در اجرا نیز موفق عمل نکردند. جمع‌بندی: فیلم از نظر تم‌ها غنی است و بازیگران خوبی دارد، اما اجرا مشکلات جدی دارد. داستان قانع‌کننده نیست، شخصیت‌ها آزاردهنده و تک‌بعدی‌اند و عناصر زیادی باعث حیرت تماشاگر می‌شوند. اگر دنبال فیلم خوبی از تنسی ویلیامز هستید، «شب ایگوانا» (۱۹۶۴) یا حتی «نوع فراری» (۱۹۶۰) را ببینید (دومی هم اشکال دارد اما از این بهتر است). تمجیدهای مداوم از «اتوبوسی به نام هوس» نمونه‌ای است از امپراتوری که جامه‌ای بر تن ندارد. مدت زمان فیلم ۱۲۲ دقیقه است (۱۲۵ دقیقه در بازپخش) و در استودیوی برادران وارنر در بوربانک، کالیفرنیا فیلم‌برداری شده؛ صحنهٔ بولینگ در لس‌آنجلس و ایستگاه راه‌آهن افتتاحیه در نیواورلنز ضبط شده‌اند. نمره: C− «همیشه روی مهربانی غریبه‌ها حساب کرده‌ام.» — بلانش دوبوآ بلانش دوبوآ مشکلاتی در خانه داشته است. او با اتوبوس برقی به نیواورلنز آمده تا پیش خواهرش استلا و شوهر خشنش، استنلی، بماند. بلافاصله برخوردی میان دو فرهنگ رخ می‌دهد و بلانش و استنلی در تقابل قرار می‌گیرند. اگرچه ایدئولوژی‌شان متفاوت است، کشش جنسی غیرقابل کتمانی نیز میان آن‌ها وجود دارد که همین کشش به‌تدریج تا حد تراژیک بالا می‌گیرد. گفتن اینکه این فیلم یکی از بزرگ‌ترین آثار تاریخ است، کم‌گویی به نظر می‌رسد. بر اساس نمایش‌نامهٔ برندهٔ پولیتزرِ تنسی ویلیامز ساخته شده و در واقع دراماتیک بالغ‌تری را که سینما به آن نیاز داشت، معرفی کرد. همچنین مهم بود به‌عنوان نوعی سبک بازیگری جدید. مارلون براندو سال قبل در فیلم «مِن» بازی کرده بود، اما این فیلم او را به صف مقدم نسل بازیگرانش رساند. ویوین لی در نقش بلانش با او هم‌پایگی می‌کند؛ شخصیتی قوی ولی فوق‌العاده شکننده. لی، کارل مالدن و کیم هانتر هر سه جایزهٔ اسکار بازیگری را بردند. طعنه‌آمیز آنکه جذاب‌ترین اجرای براندو تنها نامزد شد. برای من احتمالاً در فهرست ده فیلم برتر تاریخ است.