فیلم The Silent Partner 1978

شریک خاموش (1978) آیا شریک خاموش بهترین فیلم جنایی کاناداست؟ این تا حدی شوخی است، چون دیگر فیلم جنایی کانادایی‌ای به ذهنم نمی‌رسد. من این فیلم را حدود پنج سال پیش کشف کردم. من از آن دسته طرفداران فیلم هستم که دنبال آثار کمترشناخته‌شده می‌گردند، و این فیلم آن‌قدر کم‌توجه و فراموش‌شده است که حتی بسیاری از عاشقان پروپاقرص ژانر جنایی هم احتمالاً هرگز نامش را...

شریک خاموش (1978) آیا شریک خاموش بهترین فیلم جنایی کاناداست؟ این تا حدی شوخی است، چون دیگر فیلم جنایی کانادایی‌ای به ذهنم نمی‌رسد. من این فیلم را حدود پنج سال پیش کشف کردم. من از آن دسته طرفداران فیلم هستم که دنبال آثار کمترشناخته‌شده می‌گردند، و این فیلم آن‌قدر کم‌توجه و فراموش‌شده است که حتی بسیاری از عاشقان پروپاقرص ژانر جنایی هم احتمالاً هرگز نامش را نشنیده‌اند. فیلم در زمان اکران توزیع مناسبی در سینماهای آمریکا پیدا نکرد و در سال‌های بعد هم روی وِی‌اِچ‌اِس یا تلویزیون دوباره کشف نشد؛ واقعاً حیف است. این فیلم به‌خوبی با نقش‌آفرینی دیگر الیوت گولد در نوآر نوکلسی پنج سال پیش، یعنی The Long Goodbye، قرینه می‌شود. مثل تفسیر گولد از فیلیپ مارلو به‌عنوان یک کارگاه خواب‌آلود که تلاش می‌کند لس‌آنجلس دههٔ هفتاد را بفهمد، او در شریک خاموش نیز شخصیتی خلق می‌کند که فراتر از ظاهرش است. گولد اخیراً گفته که نقش مایلز «تمثیلی جالب برای بیرون کشیدن کسی از درون خود و وادار کردنش به دخالت در زندگی» است. او نقش یک متصدی بانک فروتن را بازی می‌کند. همهٔ وقتش را در آپارتمانی دنج و دلباز با ماهی‌هایش، کتاب‌ها و صفحهٔ شطرنج می‌گذراند؛ جایی که دلت می‌خواهد تمام روز آنجا بمانی. زندگی روزمره‌اش وقتی تکان می‌خورد که متوجه می‌شود در محل کار برای بانک سرقتی برنامه‌ریزی شده است. به‌جای گزارش ماجرا، راهی پیدا می‌کند تا هم از دزد و هم از بانک سود ببرد. از رخوت روزمره بیدار می‌شود و تصمیم می‌گیرد شانس خود را در ارتکاب عملی مجرمانه امتحان کند. و موضوع این است که خیلی زود می‌فهمد در نقش یک جنایتکار دست‌ورزی‌کننده خیلی تواناست. به‌یادماندنی‌ترین صحنهٔ فیلم، سرقت بانک با لباس بابانوئل است. هری، بابانوئل قلابی، را کریستوفر پلامر بازی می‌کند؛ اجرای او حیرت‌انگیز است. وقتی ماسک بر نمی‌دارد، مردی لاغر با برنزهٔ بیش‌ازحد است که ریمل می‌زند و ناخن‌های بلند و مانیکور شده دارد؛ شخصیتی کاملاً بدیع. بهترین مقایسه‌ها شاید شیطان‌نمای دی‌نیرو در Angel Heart ترکیب‌شده با بن کینگزلی در Sexy Beast باشد. وقتی هری زنی را در باشگاهش تا حد مرگ کتک می‌زند تا برای خود علیبی بسازد، مرد باشگاه می‌گوید: «هری، این بار واقعاً زیادی رفتی.» او از همان ابتدا زیرک و مرگبار است. هری بعد از سرقت متوجه می‌شود در جعبه‌ای از پول کانادایی کم‌وکسری رخ داده است. زود محاسبه می‌کند و مایلز، متصدی بانک، را پیدا می‌کند. هر بار که هری فکر می‌کند می‌تواند مایلز را تهدید یا تحت فشار قرار دهد تا پول را بدهد، مایلز راهی برای دورزدن و خیانت به او پیدا می‌کند. این قصه «گربه و موش» نیست؛ بیشتر «گربه و گربه» است. گولد در این نقش فراتر از حد معمول می‌رود. اگر بازیگر دیگری نقش اصلی را بازی می‌کرد، همهٔ سرنخ‌ها و خیانت‌ها از پیش نشانه‌گذاری می‌شدند؛ اما گولد ساده و سرراست بازی می‌کند و ناگهان و بی‌هشدار پیچ‌های تند می‌زند. همین ضربه‌ها هریِ حرفه‌ای را دیوانه می‌کند. دیدنِ این کشمکش لذت‌بخش است و کمی من را به یاد پارکر ریچارد استارک انداخت؛ تنها وقتی نقشهٔ مایلز عملی می‌شود، تماشاگر آن را می‌بیند. بقیهٔ بازیگران خوبند، اما فیلم واقعاً دربارهٔ مایلز و هری است. سوزانا یورک (همان سال مادر سوپرمن) و مدل/بازیگر سلین لومز نقش‌های زنانه را بازی می‌کنند. یورک بعد از اینکه مایلز به‌سرعت او را ترک می‌کند، خشمگین و سرخورده نشان داده می‌شود؛ اما مثل بیشتر افشاگری‌ها تا پایان نمی‌دانید علت چیست. لومز نیز زیر تأثیر جادوی پلامر باقی می‌ماند تا پایان تکان‌دهنده‌اش که شامل مرگی مرتبط با آکواریوم و خاک‌سپاری‌ای است که گویی از دل فیلم‌های هيتکاک یا رمان‌های پاتریشیا های‌اسمیت درآمده باشد. جان کندی پیش از آنکه ستاره شود در فیلم حضور دارد. حتی زمانی که تنها در صحنه‌های پس‌زمینه ادا درمی‌آورد، نمی‌توانی نگاهش نکنی؛ واقعاً یک ستارهٔ سینماست. چند نکتهٔ کوچک امروز خندهدار به‌نظر می‌رسد: وقتی سرقت بانک رخ می‌دهد، مایلز ناگهان تبدیل به یک چهرهٔ رسانه‌ای غیرمنتظره می‌شود؛ نسخهٔ دههٔ هفتادیِ یک «حساسیت اینترنتی». مرکز تجاری‌ای که بانک مایلز در آن قرار دارد رنگ‌آمیزی کلاسیک و خسته‌کنندهٔ قهوه‌ای و کرم دههٔ هفتاد را دارد. غرفهٔ غذای سریع مرکز خرید آن‌قدر کانادایی است که به‌جای فست‌فود ناسالم، آبمیوه‌های سالم می‌فروشد. آپارتمان عظیم یورک هم از آن نوع «فقط در فیلم‌ها» است که هیچ معاونِ مدیر بانکی هرگز نمی‌تواند از پسش برآید. در نهایت، باید به چند اشارهٔ کلاسیک نوآر هم اشاره کرد. وقتی یورک با گولد قرار می‌گذارد تا او را به مهمانی کریسمس شرکت برساند، از بالای یک پلکان بلند وارد صحنه می‌شود، درست مثل باربارا استنویک در Double Indemnity. و کریستوفر پلامر یک پابند قوزک پا می‌پوشد که شبیه آن چیزی است که استنویک در همان فیلم به‌پا داشت. دریل دوک فیلم را ماهرانه کارگردانی کرده و فیلمنامهٔ دقیق آن را کرتیس هانسون نوشته است (هانسون بعدها با LA Confidential به اوج دیگری رسید). موسیقی فیلم را اسکار پیترسون، «مهراجای صفحه‌کلید»، ساخته که تنها موسیقی متنی فیلم در کارنامه‌اش است. این فیلم برای کسانی که به نوآر و جنایات هوشمندانه علاقه‌مندند، تماشایی و ارزش‌مند است.